| ॐ श्री परमात्मने नमः अथ पञ्चदशोऽध्यायः पुरुषोत्तम योगः॥ | ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః అథ పంచదశోధ్యాయః పురుషోత్తమ యోగః॥ |
Om Shri Paramatmane Namaha
The Yoga of the Supreme Person
Thus begins Chapter Fifteen: Puruṣottama Yoga
| श्री भगवानुवाच ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम्। छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित्।।15.1।। | శ్రీ భగవానువాచ ఊర్ధ్వమూలమధశ్శాఖమ్ అశ్వత్థం ప్రాహురవ్యయమ్ | ఛందాంసి యస్య పర్ణాని యస్తం వేద స వేదవిత్।।15.1।। |
| श्री भगवान् ने कहा — ऊपर जड़ वाला और नीचे शाखाओं वाला जो अक्षय (कभी न खत्म होने वाला) अश्वत्थ (पीपल) का वृक्ष बताया गया है, जिसकी पत्तियाँ वेद हैं— जो व्यक्ति इस रहस्य रूपी वृक्ष को जान लेता है, वही वेदों का सच्चा ज्ञाता (समझने वाला) है। | శ్రీ భగవానుడు: వేదాలు ఆకులుగా వేళ్ళు పైకి, కొమ్మలు క్రిందకి వుండే సంసారమనే అశ్వత్థవృక్షం (రావి చెట్టు) నాశం లేనిదని చెబుతారు. ఇది తెలుసుకున్నవాడే వేదార్థం ఎరిగినవాడు. |
śhrī-bhagavān uvācha
This world is like a Ashvattha ( Peepal) tree whose roots are above and branches are below. The leaves of this tree are the Vedas (sacred scriptures). Only the one who truly understands this tree is said to know all Vedic knowledge.
ūrdhva-mūlam adhaḥ-śhākham aśhvatthaṁ prāhur avyayam
chhandānsi yasya parṇāni yas taṁ veda sa veda-vit।।15.1।।
| अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः। अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके।।15.2।। | అధశ్చోర్ధ్వం ప్రసృతాస్తస్య శాఖాః గుణప్రవృద్ధా విషయప్రవాళాః | అధశ్చ మూలాన్యనుసంతతాని కర్మానుబంధీని మనుష్యలోకే।।15.2।। |
| उस वृक्ष की शाखाएं गुणों से प्रवृद्ध हुईं नीचे और ऊपर फैली हुईं हैं; विषय इसके अंकुर हैं; मनुष्य लोक में कर्मों का अनुसरण करने वाली इसकी अन्य जड़ें नीचे फैली हुईं हैं| | ఆ చెట్టు యొక్క కొమ్మలు పైకి మరియు క్రింది వైపుకు విస్తరించి ఉంటాయి, అవి మూడు గుణాలతో పెరిగాయి. దాని పువ్వులు ఇంద్రియ విషయాలు. క్రిందకు విస్తరించిన వేర్లు మనుషుల లోకంలో కర్మల వల్ల బంధించబడ్డాయి. |
adhaśh chordhvaṁ prasṛitās tasya śhākhā
The branches of this world-like tree spread both upwards and downwards, nourished by the three gunas (sattva, rajas, tamas). The sense objects are its buds. Its roots extend downward and bind people in the world through their actions (karma).
guṇa-pravṛiddhā viṣhaya-pravālāḥ
adhaśh cha mūlāny anusantatāni
karmānubandhīni manuṣhya-loke।।15.2।।
| न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा। अश्वत्थमेनं सुविरूढमूल मसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा।।15.3।। | న రూపమస్యేహ తథోపలభ్యతే నాంతో న చాదిర్న చ సంప్రతిష్ఠా | అశ్వత్థమేనం సువిరూఢమూలమ్ అసంగశస్త్రేణ దృఢేన ఛిత్త్వా।।15.3।। |
| इस संसारवृक्षका जैसा रूप देखनेमें आता है, वैसा यहाँ (विचार करनेपर) मिलता नहीं; क्योंकि इसका न तो आदि है, न अन्त है और न स्थिति ही है। इसलिये इस दृढ़ मूलोंवाले संसाररूप अश्वत्थवृक्षको दृढ़ असङ्गतारूप शस्त्रके द्वारा काटकर -…… | ఈ వృక్షానికి స్పష్టమైన రూపము గాని, అంతము గాని, ఆరంభము గాని, స్థిరత్వము గాని కనిపించవు. బలమైన మూలములతో విస్తరించిన ఈ అశ్వత్థవృక్షమును, అసంగ శస్త్రముతో దృఢంగా నరికివేయవలెను. |
na rūpam asyeha tathopalabhyate
The form of this world-like tree as it appears is not truly found upon deeper reflection; it has neither a beginning, nor an end, nor a fixed state. Therefore, this firmly rooted world-like Ashvattha tree should be cut down decisively with the weapon of detachment,
nānto na chādir na cha sampratiṣhṭhā
aśhvattham enaṁ su-virūḍha-mūlam
asaṅga-śhastreṇa dṛiḍhena chhittvā ।।15.3।।
| ततः पदं तत्परिमार्गितव्यम् यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः। तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी।।15.4।। | తతః పదం తత్పరిమార్గితవ్యం యస్మిన్గతా న నివర్తంతి భూయః | తమేవ చాద్యం పురుషం ప్రపద్యే యతః ప్రవృత్తిః ప్రసృతా పురాణీ।।15.4।। |
| फिर उस परम स्थान की ओर प्रयास करना चाहिए, जहाँ पहुँचकर कोई फिर लौटकर नहीं आता, पुनर्जन्म से मुक्ति दिलाने वाले परम पद को प्राप्त करना चाहिए। अनादि रूप से इस संसार वृक्ष के विस्तार का कारण होने वाले आदिपुरुष – परमात्मा की शरण लेनी चाहिए। | పునర్జన్మ లేకుండా చేసే పరమపదాన్ని వెదకాలి. ఆనాదిగా ఈ సంసారవృక్షం విస్తరించడానికి కారకుడైన ఆదిపురుషుణ్ణి – పరమాత్మను శరణుపొందాలి |
tataḥ padaṁ tat parimārgitavyaṁ
One should strive for that supreme abode, from which there is no return, the supreme position that grants liberation from rebirth. One must take refuge in the primeval Person – the Supreme Being, who is the cause of the expansion of this material world.
yasmin gatā na nivartanti bhūyaḥ
tam eva chādyaṁ puruṣhaṁ prapadye
yataḥ pravṛittiḥ prasṛitā purāṇī।।15.4।।
| निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः। द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञै र्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत्।।15.5।। | నిర్మానమోహా జితసంగదోషా అధ్యాత్మనిత్యా వినివృత్తకామాః | ద్వంద్వైర్విముక్తాః సుఖదుఃఖసంజ్ఞైః గచ్ఛంత్యమూఢాః పదమవ్యయం తత్ ।।15.5।। |
| जिनका मान और मोह निवृत्त हो गया है, जिन्होंने संगदोष को जीत लिया है, जो अध्यात्म में स्थित हैं जिनकी कामनाएं निवृत्त हो चुकी हैं और जो सुख-दु:ख नामक द्वन्द्वों से विमुक्त हो गये हैं, ऐसे सम्मोह रहित ज्ञानीजन उस अव्यय पद को प्राप्त होते हैं।। | అభిమానం, అవివేకం లేకుండా, అనురాగదోషాన్ని జయించి, ఆత్మజ్ఞానతత్పరులై, కోరికలన్నిటినీ విడిచిపెట్టి, సుఖదుఃఖాది ద్వంద్వాలకు అతీతులైన జ్ఞానులు శాశ్వతమైన ఆ బ్రహ్మపదాన్ని పొందుతారు. |
nirmāna-mohā jita-saṅga-doṣhā
Those who have renounced pride and attachment, overcome the ties of attachment, are established in spirituality, freed from desires, and liberated from the dualities of pleasure and pain — such detached and wise souls attain the imperishable state.
adhyātma-nityā vinivṛitta-kāmāḥ
dvandvair vimuktāḥ sukha-duḥkha-sanjñair
gachchhanty amūḍhāḥ padam avyayaṁ tat ।।15.5।।
| न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः। यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम।।15.6।। | న తద్భాసయతే సూర్యో న శశాంకో న పావకః | యద్గత్వా న నివర్తంతే తద్దామ పరమం మమ।15.6।। |
| उसे न सूर्य प्रकाशित कर सकता है और न चन्द्रमा और न अग्नि। जिसे प्राप्त कर मनुष्य पुन: (संसार को) नहीं लौटते हैं, वह मेरा परम धाम है।। | సూర్యుడు కానీ, చంద్రుడు కానీ, అగ్ని కానీ ఇవేవీ నా పరం ధామమును ప్రకాశింపచేయలేవు. అక్కడికి వెళ్లిన పిదప మళ్ళీ సంసారానికి రానక్కరలేదో అలాంటి పరంధామం నాది. |
na tad bhāsayate sūryo na śhaśhāṅko na pāvakaḥ
It cannot be illuminated by the Sun, Moon, or Fire. Those who attain it never return to this world. That is My supreme abode.
yad gatvā na nivartante tad dhāma paramaṁ mama।।15.6।।
| ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः। मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति।।15.7।। | మమైవాంశో జీవలోకే జీవభూతః సనాతనః | మనఃషష్ఠానీంద్రియాణి ప్రకృతిస్థాని కర్షతి ।।15.7।। |
| इस संसारमें जीव बना हुआ आत्मा मेरा ही सनातन अंश है; परन्तु वह प्रकृतिमें स्थित मन और पाँचों इन्द्रियोंको आकर्षित करता है (अपना मान लेता है)। | ఈ సృష్టి లో జీవిగా ఉన్న ఆత్మ నా శాశ్వత భాగమే; కానీ అది ప్రకృతిలో స్థితమైన మనసును మరియు ఐదు ఇంద్రియాలను ఆకర్షిస్తుంది (తనదిగా భావిస్తుంది). |
mamaivānśho jīva-loke jīva-bhūtaḥ sanātanaḥ
In this world, the living soul is My eternal fragment; yet it draws the mind and the five senses situated in nature (taking them as its own).
manaḥ-ṣhaṣhṭhānīndriyāṇi prakṛiti-sthāni karṣhati।।15.7।।
| शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः। गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात्।।15.8।। | శరీరం యదవాప్నోతి యచ్ఛాప్యుత్క్రామతీశ్వరః | గృహీత్వైతాని సంయాతి వాయుర్గంధానివాశయాత్।।15.8।। |
| जैसे वायु गन्धके स्थानसे गन्धको ग्रहण करके ले जाती है, ऐसे ही शरीरादिका स्वामी बना हुआ जीवात्मा भी जिस शरीरको छोड़ता है, वहाँसे मनसहित इन्द्रियोंको ग्रहण करके फिर जिस शरीरको प्राप्त होता है, उसमें चला जाता है। | వాయువు వాసనను గ్రహించి తీసుకువెళ్ళినట్లే జీవుడు శరీరాన్ని ధరించేటప్పుడూ, విడిచిపెట్టేటప్పుడూ ఇంద్రియాలనూ, మనస్సునూ వెంటబెట్టుకు పోతాడు. |
śharīraṁ yad avāpnoti yach chāpy utkrāmatīśhvaraḥ
Just as the wind carries a fragrance from its source, so too does the living soul, the master of the body, upon leaving one body, take along the mind and senses from that body and enter the next body it attains.
gṛihītvaitāni sanyāti vāyur gandhān ivāśhayāt।।15.8।।
| श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च। अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते।।15.9।। | శ్రోత్రం చక్షుః స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమేవ చ | అధిష్ఠాయ మనశ్చాయం విషయానుపసేవతే।।15.9।। |
| यह जीवात्मा मनका आश्रय लेकर श्रोत्र, नेत्र, त्वचा, रसना और घ्राण — इन पाँचों इन्द्रियोंके द्वारा विषयोंका सेवन करता है। | ఈ జీవుడు చెవి, కన్ను, చర్మం, నాలుక, ముక్కు అనే ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలనూ, మనస్సునూ ఆశ్రయించి శబ్దాది విషయాలను అనుభవిస్తాడు. |
śhrotraṁ chakṣhuḥ sparśhanaṁ cha rasanaṁ ghrāṇam eva cha
The living being, using the mind as its seat, experiences objects through the five senses: hearing, sight, touch, taste, and smell.
adhiṣhṭhāya manaśh chāyaṁ viṣhayān upasevate।।15.9।।
| उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम्। विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः।।15.10।। | ఉత్క్రామంతం స్థితం వాపి భుఞ్జానం వా గుణాన్వితమ్ | విమూఢా నానుపశ్యన్తి పశ్యన్తి జ్ఞానచక్షుషః।।15.10।। |
| शरीरको छोड़कर जाते हुए या दूसरे शरीरमें स्थित हुए अथवा विषयोंको भोगते हुए भी गुणोंसे युक्त जीवात्माके स्वरूपको मूढ़ मनुष्य नहीं जानते, ज्ञानरूपी नेत्रोंवाले ज्ञानी मनुष्य ही जानते हैं। | మరో శరీరాన్ని పొందుతున్నప్పుడూ, శరీరంలో వున్నప్పుడూ, విషయాలను అనుభవిస్తున్నప్పుడూ, గుణాలతోకూడి వున్నప్పుడూ కూడా ఈ జీవాత్మను మూఢులు చూడలేరు. జ్ఞానదృష్టి కలిగినవాళ్ళు మాత్రమే చూడగలుగుతారు. |
utkrāmantaṁ sthitaṁ vāpi bhuñjānaṁ vā guṇānvitam
Even when the soul takes another body, resides in a body, experiences objects, or is associated with the three gunas, ordinary people cannot perceive it. Only those endowed with true knowledge can recognize it.
vimūḍhā nānupaśhyanti paśhyanti jñāna-chakṣhuṣhaḥ।।15.10।।
| यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम्। यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः।।15.11।। | యతంతో యోగినశ్చైనం పశ్యంత్యాత్మన్యవస్థితమ్ | యతంతో௨ప్యకృతాత్మనో నైనం పశ్యంత్యచేతసః ।।15.11।। |
| यत्न करनेवाले योगीलोग अपने-आपमें स्थित इस परमात्मतत्त्वका अनुभव करते हैं। परन्तु जिन्होंने अपना अन्तःकरण शुद्ध नहीं किया है, ऐसे अविवेकी मनुष्य यत्न करनेपर भी इस तत्त्वका अनुभव नहीं करते। | ప్రయత్నం చేసే యోగులు తమలో స్థిరంగా ఉన్న ఈ పరమాత్మ తత్త్వాన్ని అనుభవిస్తారు. కానీ తమ హృదయం శుద్ధిగా చేయని అవివేకీ వ్యక్తులు, ఎంత ప్రయత్నం చేసినా, ఈ తత్త్వాన్ని అనుభవించలేరు. |
yatanto yoginaśh chainaṁ paśhyanty ātmany avasthitam
Yogis who sincerely strive experience the supreme reality established within themselves. However, those who have not purified their inner self, even with effort, fail to perceive this truth.
yatanto ‘py akṛitātmāno nainaṁ paśhyanty achetasaḥ।।15.11।।
| यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम्। यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्।।15.12।। | యదాదిత్యగతం తేజో జగద్భాసయతే௨ఖిలమ్ | యచ్చంద్రమసి యచ్చాగ్నౌ తత్తేజో విద్ధి మామకమ్।।15.12।। |
| जो तेज सूर्य में स्थित होकर सम्पूर्ण जगत् को प्रकाशित करता है तथा जो तेज चन्द्रमा में है और अग्नि में है, उस तेज को तुम मेरा ही जानो।। | సూర్యుడిలో వుండి జగత్తునంతటినీ ప్రకాశింపచేసే తేజస్సూ, చంద్రుడిలో, అగ్నిలోవుండే తేజస్సూ నాదే అని తెలుసుకో |
yadādityagataṅ tējō jagadbhāsayatē khilam.
The radiance that is in the sun and that illuminates the entire world, the radiance present in the moon and in fire, know that radiance to be mine.
yaccandramasi yaccāgnau tattējō viddhi māmakam৷৷15.12৷৷
| गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा। पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः।।15.13।। | గామావిశ్య చ భుతాని ధారయామ్యహమోజసా | పుష్ణామి చౌషదీః సర్వాః సోమో భూత్వా రసాత్మకః ।।15.13।। |
| मैं ही पृथ्वीमें प्रविष्ट होकर अपनी शक्तिसे समस्त प्राणियोंको धारण करता हूँ; और मैं ही रसमय चन्द्रमाके रूपमें समस्त ओषधियों-(वनस्पतियों-) को पुष्ट करता हूँ। | నేనే భూమిలో ప్రవేశించి నా శక్తితో సర్వ జీవులను ధరిస్తున్నాను. రసాలతో నిండిన చంద్రుడి రూపంలో నేనే సర్వ వృక్షాలు, ఔషధాలను పెంపొందిస్తున్నాను. |
gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamōjasā.
I enter the earth and support all living beings with my power; and I nurture all plants in the form of the nourishing moon.
puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ sōmō bhūtvā rasātmakaḥ৷৷15.13৷৷
This verse highlights the divine presence in sustaining all life on earth and nourishing plant life through the moon’s energy.
| अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः। प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम्।।15.14।। | అహం వైశ్వానరో భూత్వా ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః | ప్రాణాపానసమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్।।15.14।। |
| मैं ही समस्त प्राणियों के देह में स्थित वैश्वानर अग्निरूप होकर प्राण और अपान से युक्त चार प्रकार के (भक्ष्य भोज्य लेह्य और चोष्य) अन्न को पचाता हूँ।। | నేనే సమస్త జీవుల శరీరాల్లో వైశ్వానరాగ్ని (జఠరాగ్ని) రూపంలో ఉండి, ప్రాణాపానవాయువులతో కలసి, నాలుగు రకాల ఆహారాలను (భక్ష్యము, భోజ్యము, లేహ్యము, చోష్యము) జీర్ణింప చేస్తున్నాను. |
ahaṁ vaiśhvānaro bhūtvā prāṇināṁ deham āśhritaḥ
I am the digestive fire, present in the bodies of all living beings. United with the life-breaths — prana and apana — I digest the four kinds of food: those that are chewed, swallowed, licked, and sipped.
prāṇāpāna-samāyuktaḥ pachāmy annaṁ chatur-vidham।।15.14।।
| सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च। वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम्।।15.15।। | సర్వస్య చాహం హృది సన్నివిష్టో మత్తః స్మృతిర్ జ్ఞానమపోహనం చ | వేదైశ్చ సర్వైరహమేవ వేద్యో వేదాన్తకృద్వేదవిదేవ చాహమ్।।15.15।। |
| मैं ही समस्त प्राणियों के हृदय में स्थित हूँ। मुझसे ही स्मृति, ज्ञान और अपोहन (उनका अभाव) होता है। समस्त वेदों के द्वारा मैं ही वेद्य (जानने योग्य) वस्तु हूँ तथा वेदान्त का और वेदों का ज्ञाता भी मैं ही हूँ।। | నేనే సమస్త ప్రాణుల హృదయంలో నివసిస్తున్నాను. స్మృతి, జ్ఞానం, అపోహ (వాటి లేమి) అన్నీ నన్నుంచే ఉత్పన్నమవుతాయి. సమస్త వేదాల ద్వారా తెలుసుకోవలసినవాడిని నేనే, అలాగే వేదాంతానికి మరియు వేదాలకు జ్ఞాత కూడా నేనే. |
sarvasya chāhaṁ hṛidi sanniviṣhṭo
I dwell in the hearts of all beings. From Me arise memory, knowledge, and forgetfulness. Through the Vedas, I am the one to be known, and I am the knower and the essence of the Vedas.
mattaḥ smṛitir jñānam apohanaṁ cha
vedaiśh cha sarvair aham eva vedyo
vedānta-kṛid veda-vid eva chāham ।।15.15।।
| द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च। क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते।।15.16।। | ద్వావిమౌ పురుషౌ లోకే క్షరశ్చాక్షర ఏవ చ | క్షరః సర్వాణి భుతాని కూటస్థో௨క్షర ఉచ్యతే ।।15.16।। |
| इस संसारमें क्षर (नाशवान्) और अक्षर (अविनाशी) — ये दो प्रकारके पुरुष हैं। सम्पूर्ण प्राणियोंके शरीर नाशवान् और कूटस्थ (जीवात्मा) अविनाशी कहा जाता है। | ఈ లోకంలో క్షరుడనీ, అక్షరుడనీ ఇద్దరు పురుషులున్నారు. నశించే సమస్తప్రాణుల సముదాయాన్ని క్షరుడనీ, మార్పు చెందని, నిత్యంగా స్థిరంగా ఉండే కూటస్థుడు (జీవాత్మ) అక్షరుడనీ అంటారు. |
dvāv imau puruṣhau loke kṣharaśh chākṣhara eva cha
In this world, there are two kinds of beings: the perishable (kṣhara) and the imperishable (akṣhara). The perishable comprises all living entities, while the imperishable is the unchanging, eternal soul.
kṣharaḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭa-stho ’kṣhara uchyate।।15.16।।
| उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः। यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः।।15.17।। | ఉత్తమః పురుషస్త్వన్యః పరమాత్మేత్యుదాహృతః | యో లోకత్రయమావిశ్య బిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః।।15.17।। |
| इन दोनों से श्रेष्ठ उत्तम पुरुष तो अन्य ही है, जो परमात्मा नामसे कहा गया है। वही अविनाशी ईश्वर तीनों लोकोंमें प्रविष्ट होकर सबका भरण-पोषण करता है। | ఈ ఉభయులకంటే ఉత్తముడు నాశనంలేని ఈశ్వరుడిగా మూడు లోకాలలోనూ వ్యాపించి, వాటిని ధారించి, పాలించువాడు పరమాత్మ. |
uttamaḥ puruṣhas tv anyaḥ paramātmety udāhṛitaḥ
Beyond both the perishable and the imperishable is the Supreme Lord, who is eternal. He pervades the three worlds and sustains them as the Supreme Self.
yo loka-trayam āviśhya bibharty avyaya īśhvaraḥ।।15.17।।
| यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः। अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः।।15.18।। | యస్మాత్ క్షరమతీతో௨హమక్షరాదపి చోత్తమః | అతో௨స్మి లోకే వేదే చ ప్రథితః పురుషోత్తమః।15.18।। |
| मैं क्षरसे अतीत हूँ और अक्षरसे भी उत्तम हूँ, इसलिये लोकमें और वेदमें पुरुषोत्तम नामसे प्रसिद्ध हूँ। | నేను క్షరుడిని మించినవాడినీ, అక్షరుడికంటే ఉత్తముడినీ అందువల్లనే లోకంలోనూ, వేదాలలోనూ నేను పురుషోత్తముడిగా ప్రసిద్ధి పొందాను. |
yasmāt kṣharam atīto ’ham akṣharād api chottamaḥ
I transcend the perishable and am higher even than the imperishable; therefore, I am celebrated in the world and in the Vedas as the Supreme Person — Puruṣottama.
ato ’smi loke vede cha prathitaḥ puruṣhottamaḥ।15.18।।
| यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम्। स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत।।15.19।। | యో మామేవమసమ్మూఢో జానాతి పురుషోత్తమమ్ | స సర్వవిద్భజతి మాం సర్వభావేన భారత ।।15.19।। |
| हे भारत ! इस प्रकार, जो, संमोहरहित, पुरुष मुझ पुरुषोत्तम को जानता है, वह सर्वज्ञ होकर सम्पूर्ण भाव से अर्थात् पूर्ण हृदय से मेरी भक्ति करता है।। | ఓ భారతా! అజ్ఞానం లేకుండా అలా నన్ను పురుషోత్తముడిగా తెలుసుకునేవాడు సర్వజ్ఞుడై అన్నివిధాల నన్నే భజిస్తారు. |
yo mām evam asammūḍho jānāti puruṣhottamam
O Bharata! The one who, free from delusion, knows Me as the Supreme Person (Puruṣottama), becomes all-knowing and worships Me with full devotion and complete heart.
sa sarva-vid bhajati māṁ sarva-bhāvena bhārata।।15.19।।
| इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ। एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत।।15.20।। | ఇతి గుహ్యతమం శాస్త్రం ఇదముక్తం మయానఘ | ఏతద్బుద్ధ్వా బుద్ధిమాన్స్యాత్ కృతకృత్యశ్చ భారత।।15.20।। |
| हे निष्पाप भारत ! इस प्रकार यह गुह्यतम शास्त्र मेरे द्वारा कहा गया, इसको जानकर मनुष्य बुद्धिमान और कृतकृत्य हो जाता है।। | ఓ నిర్దోష భారత! ఈ అత్యంతరహస్యమైన ఈ శాస్త్రాన్ని నీకు చెప్పాను. దీన్ని బాగా తెలుసుకున్నవాడు బుద్ధిమంతుడూ, కృతార్థుడూ అవుతాడు. |
iti guhyatamaṁ śhāstram idam uktaṁ mayānagha
O sinless Bharata! In this way, I have spoken this most secret teaching. One who understands it becomes wise and grateful.
etad buddhvā buddhimān syāt kṛita-kṛityaśh cha bhārata।।15.20।।
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे मोक्षसंन्यासयोगो नाम अष्टादशोऽध्यायः॥
Telugu:
ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదే మోక్షసంన్యాసయోగో నామ అష్టాదశోధ్యాయః॥
Om Tat Sat — Thus, in the Upanishads of the glorious Bhagavad Gita, the science of Brahmavidya, the scripture of Yoga, in the dialogue between Sri Krishna and Arjuna, ends the Eighteenth chapter entitled “The Yoga of Liberation ,Renunciation.”