| ॐ श्री परमात्मने नमः अथ तृतीयोध्यायः कर्म योगः | ఓం శ్రీ పరమాత్మనేః నమః అథ తృతీయోధ్యాయః కర్మ యోగః |
Om Shri Paramatmane Namah – Ath Tritiyo Adhyayah – Karma Yoga
Chapter 3 (Karma Yoga) – Invocation
| अर्जुन उवाच | ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन | तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ 3.1॥ | అర్జున ఉవాచ | జ్యాయసీ చేత్కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన | తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ ॥ 3.1॥ |
| अर्जुन ने कहा! हे जनार्दन, यदि आप ज्ञान को कर्म से श्रेष्ठ मानते हैं तब फिर आप मुझे इस भीषण युद्ध में भाग लेने के लिए क्यों कहते हैं? | అర్జునుడు ఇలా పలికెను : ఓ జనార్దనా, జ్ఞానం అనేది కర్మ కంటే శ్రేష్ఠమైతే మరి నన్ను ఈ ఘోరమైన యుద్ధం ఎందుకు చేయమంటున్నావు కేశవ. |
Arjuna uvācha:
Arjuna said: O Janardana! If you consider knowledge (wisdom) to be superior to action, then O Keshava! Why do you engage me in this dreadful action?
Jyayasī chet karmaṇas te matā buddhir janārdana |
Tat kiṁ karmaṇi ghore māṁ niyojayasi keśava ॥ 3.1॥
| व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे | तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ 3.2॥ | వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే । తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోఽహమాప్నుయామ్ ॥ 3.2॥ |
| आपके मिले-जुले वचनों से मेरी बुद्धि भ्रमित हो रही है। कृपया स्पष्ट रूप से एक बात कहें जिससे मैं परम कल्याण को प्राप्त कर सकूँ। | మీ సంక్లిష్టమైన మాటలతో నా బుద్ధి మోహితమైపోతోంది. కాబట్టి, నాకు అత్యుత్తమ శ్రేయస్సును కలిగించగలిగిన ఒక స్పష్టమైన మార్గాన్ని చెప్పండి. |
Vyāmiśhreṇeva vākyena buddhiṁ mohayasīva me |
Your words seem to be confusing my intellect. Please tell me decisively (firmly) the one path by which I may attain the highest good.
Tad ekaṁ vada niśhchitya yena śhreyo ’ham āpnuyām ॥ 3.2॥
| श्रीभगवानुवाच | लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ | ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ 3.3॥ | శ్రీ భగవానువాచ | లోకేఽస్మిన్ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ | జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్ ॥ 3.3॥ |
| भगवान श्रीकृष्ण ने कहा: हे निष्पाप अर्जुन! इस संसार में दो प्रकार की निष्ठा को मैंने पहले बताया था—सांख्ययोगियों के लिए ज्ञानयोग और कर्मयोगियों के लिए कर्मयोग। | భగవంతుడు అన్నాడు: ఓ నిర్దోష అర్జునా! ఈ లోకంలో రెండు విధాలైన నిష్ఠలను నేను గతంలో బోధించాను, ధ్యాననిష్ఠయందు ఆసక్తి కలవారికి జ్ఞాన మార్గము; మరియు పనుల పట్ల ఆసక్తి కలవారికి కర్మ మార్గము. |
Śhrī-bhagavān uvācha:
The Supreme Lord said: O sinless Arjuna! In this world, I have previously explained two paths of spiritual discipline— the path of knowledge (Jnana Yoga) for the contemplative (contemplative) and the path of action (Karma Yoga) for the active.
Loke ’smin dvi-vidhā niṣhṭhā purā proktā mayānagha |
Jñāna-yogena sāṅkhyānāṁ karma-yogena yoginām ॥ 3.3॥
| न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते | न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ 3.4॥ | న కర్మణామనారంభాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోఽశ్నుతే | న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి ॥ 3.4॥ |
| सिर्फ कर्मों का त्याग करने से कोई निष्कर्मता (कर्मफल से मुक्ति) प्राप्त नहीं करता, और न ही केवल संन्यास लेने से सिद्धि (मोक्ष) को प्राप्त कर सकता है। | కేవలం క్రియలు చేయకపోవడం వల్లే ఏ మనిషికీ నైష్కర్మ్యం (కర్మఫల బంధ విముక్తి) లభించదు. అలాగే, కేవలం సంన్యాసం తీసుకోవడం ద్వారా సిద్ధిని పొందలేడు. |
Na karmaṇām anārambhān naiṣhkarmyaṁ puruṣho ’śhnute |
One does not attain freedom from the bondage of actions merely by abstaining from work, nor does one achieve perfection (liberation) simply by renouncing all activities.
Na cha sannyasanād eva siddhiṁ samadhigachchhati ॥ 3.4॥
| न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् | कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ 3.5॥ | న హి కశ్చిత్ క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్ । కార్యతే హ్యవశః కర్మ సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః ॥ 3.5॥ |
| कोई भी व्यक्ति एक क्षण के लिए भी बिना कर्म किए नहीं रह सकता, क्योंकि प्रकृति के गुणों से उत्पन्न प्रवृत्तियों के कारण वह अनिवार्य रूप से कर्म करने के लिए बाध्य होता है। | ఏ వ్యక్తీ క్షణమైనా కర్మను ఆచరించకుండా ఉండలేడు. ప్రకృతి నుండి కలిగే గుణాల ప్రభావంతో ప్రతి ఒక్కరూ అనివార్యంగా కర్మలు చేయవలసియే ఉండును. |
Na hi kaśhchit kṣhaṇam api jātu tiṣhṭhaty akarma-kṛit |
No one can remain inactive even for a moment, for everyone is compelled to act according to the modes of material nature.
Kāryate hy avaśhaḥ karma sarvaḥ prakṛiti-jair guṇaiḥ ॥ 3.5॥
| कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् | इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ 3.6॥ | కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ | ఇంద్రియార్థాన్విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే ॥ 3.6॥ |
| जो व्यक्ति अपने कर्मेंद्रियों को वश में रखकर मन से विषयों का चिंतन करता है, वह मोह में पड़ा हुआ है और उसे कपटी कहा जाता है। | ఏ మనిషి తన ఇంద్రియాలను నియంత్రించి మనసులో భోగాలను తలచుకుంటూ ఉంటాడో, అతడు మోహానికి గురైనవాడై, మిథ్యాచారి (కపటవంతుడు) అని పిలవబడతాడు. |
Karmendriyāṇi saṁyamya ya āste manasā smaran |
A person who controls their actions but still thinks about sense pleasures in their mind is deceiving themselves and is called a hypocrite.
Indriyārthān vimūḍhātmā mithyāchāraḥ sa uchyate ॥ 3.6॥
| यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन | कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ 3.7॥ | యస్త్వింద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేఽర్జున | కర్మేంద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే ॥ 3.7॥ |
| हे अर्जुन! जो व्यक्ति अपने इंद्रियों को नियंत्रण में रखकर, आसक्ति रहित होकर कर्मयोग का पालन करता है, वही श्रेष्ठ माना जाता है। | ఓ అర్జునా! ఎవడు తన ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, ఆసక్తి లేకుండా కర్మయోగాన్ని ఆచరిస్తాడో, అతడే ఉత్తముడిగా భావించబడతాడు. |
Yas tv indriyāṇi manasā niyamyārabhate ’rjuna |
O Arjuna! A person who controls his senses with his mind and performs his duties selflessly, without attachment, is considered superior.
Karmendriyaiḥ karma-yogam asaktaḥ sa viśhiṣhyate ॥ 3.7॥
| नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः | शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥ 3.8॥ | నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః | శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః ॥ 3.8॥ |
| तुम अपने कर्तव्य का पालन करो, क्योंकि कर्म करना अकर्म (निष्क्रियता) से श्रेष्ठ है। यदि तुम कर्म नहीं करोगे, तो तुम्हारे शरीर की यात्रा भी संभव नहीं होगी। | నీ నియతమైన కర్తవ్యాన్ని చేయుము, ఎందుకంటే కర్మ చేయడం, అచేష్టగా ఉండడం కంటే ఉత్తమం. ఏదైనా కర్మ చేయకపోతే, శరీర నిర్వహణ కూడా సాధ్యం కాదు. |
Niyataṁ kuru karma tvaṁ karma jyāyo hy akarmaṇaḥ |
Perform your prescribed duties because action is better than inaction. Without action, even maintaining your body would not be possible.
Śharīra-yātrāpi cha te na prasiddhyed akarmaṇaḥ ॥ 3.8॥
| यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः | तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसंगः समाचर ॥ 3.9॥ | యజ్ఞార్థాత్కర్మణోఽన్యత్ర లోకోఽయం కర్మబంధనః | తదర్థం కర్మ కౌంతేయ ముక్తసంగః సమాచర ॥ 3.9॥ |
| यज्ञ (ईश्वर के लिए समर्पित कर्म) के अतिरिक्त अन्य सभी कर्म इस संसार में बंधन का कारण बनते हैं। इसलिए, हे कौन्तेय! आसक्ति को त्यागकर, उस उद्देश्य से कर्म करो। | యజ్ఞార్ధమైన కర్మ తప్ప, ఇతర అన్ని కర్మలు ఈ లోకంలో బంధనానికి కారణమవుతాయి. కాబట్టి, ఓ కౌంతేయా! ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి, యజ్ఞార్ధంగా కర్మాచరణ చేయుము. |
Yajñārthāt karmaṇo ’nyatra loko ’yaṁ karma-bandhanaḥ |
Actions performed for the sake of sacrifice (yajna) do not bind a person. But any other actions will cause bondage in this world. So, O Arjuna, perform your duties without attachment, dedicating them to a higher purpose.
Tad-arthaṁ karma kaunteya mukta-saṅgaḥ samāchara ॥ 3.9॥
| सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः | अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ 3.10॥ | సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః | అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోఽస్త్విష్టకామధుక् ॥ 3.10॥ |
| सृष्टिकर्ता ब्रह्मा ने प्रारंभ में यज्ञ सहित प्रजाओं की रचना की और कहा – “इस यज्ञ द्वारा तुम समृद्धि को प्राप्त करोगे, और यह यज्ञ तुम्हारी इच्छाओं को पूर्ण करने वाला होगा।” | సృష్టికర్త బ్రహ్మ యజ్ఞంతో పాటు ప్రజలను సృష్టించి, ఇలా అన్నాడు – “ఈ యజ్ఞం ద్వారా మీరు అభివృద్ధి చెందుతారు మరియు ఇది మీ కోరికలను తీర్చే సాధనమవుతుంది.” |
Saha-yajñāḥ prajāḥ sṛiṣhṭvā purovācha prajāpatiḥ |
In the beginning, the Creator (Brahma) created living beings along with sacrifice (yajna) and said, “By performing sacrifices, you shall prosper, and this sacrifice will fulfill all your desires.
Anena prasaviṣhyadhvam eṣha vo ’stv iṣhṭa-kāma-dhuk ॥ 3.10॥
| देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः | परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ 3.11॥ | దేవాన్భావయతానేన తే దేవా భావయంతు వః | పరస్పరం భావయంతః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ ॥ 3.11॥ |
| तुम इस यज्ञ द्वारा देवताओं को तुष्ट करो, और वे तुम्हें तुष्ट करेंगे। इस प्रकार, परस्पर एक-दूसरे को संतुष्ट करते हुए, तुम परम कल्याण को प्राप्त करोगे। | ఈ యజ్ఞం ద్వారా దేవతలను సంతృప్తిపరచండి, అప్పుడు వారు మిమ్మల్ని అనుగ్రహిస్తారు. ఈ విధంగా, పరస్పరం సహాయపడుతూ, మీరు ఉత్తమమైన శ్రేయస్సును పొందగలరు. |
Devaṁ bhāvayatānena te devā bhāvayantu vaḥ |
By performing sacrifices, you nourish the celestial beings (Devas), and they, in turn, will nourish you. By supporting each other, you will attain supreme welfare.
Parasparaṁ bhāvayantaḥ śhreyaḥ param avāpsyatha ॥ 3.11॥
| इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः | तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ 3.12॥ | ఇష్టాన్భోగాన్హి వో దేవా దాస్యంతే యజ్ఞభావితాః । తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుంక్తే స్తేన ఏవ సః ॥ 3.12॥ |
| यज्ञ से तृप्त हुए देवता तुम्हें वांछित भोग प्रदान करेंगे। लेकिन जो व्यक्ति उन्हें बिना अर्पण किए भोगता है, वह वास्तव में चोर के समान है। | యజ్ఞం ద్వారా సంతృప్తిచెందిన దేవతలు జీవిత నిర్వహణకు అవసరమైన అన్నింటిని ప్రసాదిస్తారు. కానీ వాటిని దేవతలకు తిరిగి నివేదించకుండా ఆస్వాదించే వ్యక్తి నిజానికి దొంగ. |
Iṣhṭān bhogān hi vo devā dāsyante yajña-bhāvitāḥ |
When the celestial beings (Devas) are satisfied through sacrifices, they will grant you the desired pleasures. But one who enjoys these gifts without offering them back is nothing but a thief.
Tair dattān apradāyaibhyo yo bhuṅkte stena eva saḥ ॥ 3.12॥
| यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः | भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ 3.13॥ | యజ్ఞశిష్టాశినః సంతో ముచ్యంతే సర్వకిల్బిషైః | భుంజతే తే త్వఘం పాపా యే పచంత్యాత్మకారణాత్ ॥ 3.13॥ |
| यज्ञ के लिए अर्पित अन्न के अवशेष खाने वाले पवित्र लोग सभी पापों से मुक्त हो जाते हैं। लेकिन जो केवल अपने स्वार्थ के लिए भोजन पकाते हैं, वे पाप ही खाते हैं। | యజ్ఞార్థంగా సమర్పించిన ఆహారాన్ని తీసుకునే సత్పురుషులు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తులవుతారు. కానీ స్వప్రయోజనం కోసం మాత్రమే వండుకుని తినే వారు పాపాన్ని తింటారు. |
Yajña-śhiṣhṭāśhinaḥ santo muchyante sarva-kilbiṣhaiḥ |
The righteous, who partake of food offered in sacrifice, are freed from all sins. But those who cook only for themselves eat nothing but sin.
Bhunjate te tv aghaṁ pāpā ye pachanty ātma-kāraṇāt ॥ 3.13॥
| अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः | यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ 3.14॥ | అన్నాద్భవంతి భూతాని పర్జన్యాదన్నసంభవః | యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః ॥ 3.14॥ |
| अन्न से सभी प्राणी उत्पन्न होते हैं, वर्षा से अन्न उत्पन्न होता है, यज्ञ से वर्षा होती है, और यज्ञ कर्मों से उत्पन्न होता है। | అన్నం వలన జీవులు ఉనికి పొందుతాయి, వర్షం వలన అన్నం ఉత్పన్నమవుతుంది, యజ్ఞం వలన వర్షం కురుస్తుంది, మరియు యజ్ఞం కర్మల వలన ఉద్భవిస్తుంది. |
Karma brahmodbhavaṁ viddhi brahmākṣhara-samudbhavam |
All living beings thrive on food, food is nurtured by rain, rain is born from sacrifice (Yajna), and sacrifice originates from the performance of righteous duties (Karma).
Tasmāt sarva-gataṁ brahma nityaṁ yajñe pratiṣhṭhitam ॥ 3.15॥
| कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् | तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ 3.15॥ | కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్ | తస్మాత్సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్ ॥ 3.15॥ |
| कर्म ब्रह्म से उत्पन्न होता है, और ब्रह्म अक्षर (सनातन सत्य) से उत्पन्न हुआ है। इसलिए, सर्वव्यापी ब्रह्म सदा यज्ञ में प्रतिष्ठित है। | కర్మ బ్రహ్మ నుండి ఉద్భవిస్తుంది, మరియు బ్రహ్మ ఆకాశతత్వం (నిత్యసత్యం) నుండి ఉద్భవించిందని తెలుసుకో. అందువల్ల, సర్వవ్యాప్తమైన బ్రహ్మ ఎప్పుడూ యజ్ఞంలో స్థిరంగా స్థితుడై ఉంటాడు. |
Evaṁ pravartitaṁ chakraṁ nānuvartayatīha yaḥ |
All actions originate from Brahma, and Brahma arises from the eternal, imperishable truth. Therefore, the all-pervading Brahma is always present in sacrifice (Yajna).
Aghāyur indriyārāmo moghaṁ pārtha sa jīvati ॥ 3.16॥
| एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः | अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ 3.16॥ | ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః | అఘాయురింద్రియారామో మోఘం పార్ధ స జీవతి ॥ 3.16॥ |
| इस प्रकार सृष्टि के इस चक्र का जो व्यक्ति पालन नहीं करता, वह पापमय जीवन जीता है। वह केवल इंद्रियों के सुख में लिप्त रहता है और उसका जीवन व्यर्थ होता है। | ఈ విధంగా సృష్టి యొక్క చక్రాన్ని పాటించని వ్యక్తి పాపమయ జీవితం గడుపుతాడు. అటువంటి వ్యక్తి కేవలం ఇంద్రియ భోగాల్లో మునిగిపోతాడు, అతని జీవితం వృథా అవుతుంది. |
Evaṁ pravartitaṁ chakraṁ nānuvartayatīha yaḥ |
One who does not follow the cosmic cycle of creation and sacrifice leads a sinful life. Such a person indulges only in sensory pleasures and lives in vain, O Partha.
Aghāyur indriyārāmo moghaṁ pārtha sa jīvati ॥ 3.16॥
| यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः | आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ 3.17॥ | యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః | ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే ॥ 3.17॥ |
| जो व्यक्ति आत्मा में ही प्रसन्न रहता है, आत्मा में ही तृप्त होता है और आत्मा में ही संतुष्ट रहता है, उसके लिए कोई कर्तव्य नहीं रहता। | ఆత్మలోనే ఆనందించేవాడు, ఆత్మలోనే తృప్తిపొందేవాడు, ఆత్మలోనే సంతృప్తుడైనవాడికి ఎట్టి కర్తవ్యమూ ఉండదు. |
Yas tv ātma-ratir eva syād ātma-tṛiptaśh cha mānavaḥ |
A person who finds joy within the self, is satisfied within the self, and is content within the self has no duties to fulfill.
Ātmany eva cha santuṣhṭas tasya kāryaṁ na vidyate ॥ 3.17॥
| नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन | न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ 3.18॥ | నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన | న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః ॥ 3.18॥ |
| ऐसे व्यक्ति के लिए कर्म करने में कोई उद्देश्य नहीं होता, और न ही कर्म न करने में कोई लाभ होता है। न ही वह किसी भी प्राणी पर निर्भर करता है। | అటువంటి వ్యక్తికి పని చేయడంలో ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు, అలాగే చేయనివాటితోనూ ఎలాంటి అవసరం ఉండదు. అతడు ఎవరి మీదా ఆధారపడడు. |
Naiva tasya kṛitenārtho nākṛteneha kaśhchana |
Such a person has no purpose in performing work nor any dependence on not performing it. He does not rely on any being for his fulfillment.
Na chāsya sarva-bhūteṣhu kaśhchid artha-vyapāśhrayaḥ ॥ 3.18॥
| तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर | असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ 3.19॥ | తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర । అసక్తో హ్యాచరన్ కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః ॥ 3.19॥ |
| इसलिए, आसक्ति को त्यागकर निरंतर अपने कर्तव्य का पालन करो, क्योंकि निष्काम भाव से कर्म करने वाला पुरुष परम सिद्धि को प्राप्त करता है। | కాబట్టి, ఆసక్తిని విడిచిపెట్టి ఎల్లప్పుడూ నీ కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించు, ఎందుకంటే నిష్కామభావంతో కర్మచేసే మనిషి పరమసిద్ధిని పొందుతాడు. |
Tasmād asaktaḥ satataṁ kāryaṁ karma samāchara |
Therefore, perform your duty constantly without attachment. A person who acts without attachment attains the highest perfection.
Asakto hy ācharan karma param āpnoti pūruṣhaḥ ॥ 3.19॥
| कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः | लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ 3.20॥ | కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః | లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్ కర్తుమర్హసి ॥ 3.20॥ |
| केवल कर्म के द्वारा ही जनक आदि महापुरुषों ने सिद्धि प्राप्त की थी। अतः संसार के कल्याण की दृष्टि से तुम्हें भी अपने कर्तव्य का पालन करना चाहिए। | కేవలం కర్మ ద్వారానే జనకుడు మరియు ఇతర మహానుభావులు సిద్ధిని పొందారు. కాబట్టి, లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని, నీవు కూడా నీ కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించాలి. |
Karmaṇaiva hi saṁsiddhim āsthitā janakādayaḥ |
Great kings like Janaka attained perfection through action (performing duty) alone. Therefore, you too should perform your duty for the welfare of the world.
Lokasaṅgraham evāpi sampaśhyan kartum arhasi ॥ 3.20॥
| यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः | स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ 3.21॥ | యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్తదేవేతరో జనః | స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే ॥ 3.21॥ |
| श्रेष्ठ पुरुष जो भी आचरण करते हैं, सामान्य लोग उसी का अनुसरण करते हैं। जो प्रमाण (मापदंड ) वे स्थापित करते हैं, समाज उसी का अनुसरण करता है। | శ్రేష్ఠుడు ఏ విధంగా ప్రవర్తిస్తాడో, ఇతర జనులు కూడా అదే విధంగా ప్రవర్తిస్తారు. వారు దేనిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తారో, ప్రజలు దానిని అనుసరిస్తారు. |
Yad yad ācharati śhreṣhṭhas tat tad evetaro janaḥ |
Whatever actions great people perform, others follow. Whatever standards they set, the world adopts.
Sa yat pramāṇaṁ kurute lokas tad anuvartate ॥ 3.21॥
| न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन | नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ 3.22॥ | న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన | నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి ॥ 3.22॥ |
| हे पार्थ! तीनों लोकों में मेरे लिए कोई कर्तव्य नहीं है, न ही मुझे कुछ प्राप्त करना बाकी है, फिर भी मैं कर्म में लगा रहता हूँ। | ఓ పార్థా! మూడులోకాలలో నాకు చేయవలసిన కర్తవ్యం ఏదీ లేదు, అలాగే పొందవలసినదేదీ లేదు. అయినప్పటికీ, నేను నిరంతరం కర్మలో నిమగ్నమై ఉంటాను. |
Na me pārthāsti kartavyaṁ triṣhu lokeṣhu kiñchana |
O Partha! In all three worlds, I have no duty to perform, nor is there anything I need to attain. Yet, I continue to engage in action.
Nānavāptam avāptavyaṁ varta eva cha karmaṇi ॥ 3.22॥
| यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः | मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ 3.23॥ | యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతంద్రితః | మమ వర్త్మాను వర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః ॥ 3.23॥ |
| हे पार्थ! यदि मैं सावधान होकर कर्म न करूँ, तो सभी मनुष्य मेरे मार्ग का अनुसरण करेंगे। | ఓ పార్థ! నేను అప్రమత్తంగా కర్మ చేయకుండా ఉంటే, ప్రజలు నా మార్గాన్ని అనుసరిస్తారు. |
Yadi hy ahaṁ na varteyaṁ jātu karmaṇy atandritaḥ |
O Partha! If I do not perform my duties attentively, people will follow my path and act accordingly.
Mama vartmānuvartante manuṣhyāḥ pārtha sarvaśhaḥ ॥ 3.23॥
| उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् | सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ 3.24॥ | ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ | సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః ॥ 3.24॥ |
| यदि मैं कर्म न करूँ, तो ये सब मनुष्य नष्ट-भ्रष्ट हो जायँ और मैं वर्णसंकरताको करनेवाला तथा इस समस्त प्रजाको नष्ट करनेवाला बनूँ। | నేను కర్మ చేయకుండా ఉంటే, ఈ మనుష్యులు నాశనమవుతారు. నేను సంకరతకు కారణమవుతాను మరియు ప్రజల నాశనానికి కారణమవుతాను. |
Utsīdeyur ime lokā na kuryāṁ karma ched aham |
If I do not perform my duties, these human races will perish. I would be responsible for social disorder in society and the destruction of people.
Saṅkarasya cha kartā syām upahanyām imāḥ prajāḥ ॥ 3.24॥
| सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत | कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ 3.25॥ | సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వంతి భారత | కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్ ॥ 3.25॥ |
| हे भारत! जिस प्रकार अज्ञानीजन कर्मों में आसक्त होकर कर्म करते हैं, उसी प्रकार विद्वान् भी लोकसंग्रह की इच्छा से आसक्ति रहित होकर कर्म करें। | హే భారతా! అజ్ఞానులు కర్మలలో ఆసక్తితో ఎలా క్రియాశీలంగా ఉంటారో, అట్లే జ్ఞానులు కూడా లోకసంగ్రహం (లోకక్షేమం) కోసమే ఆసక్తి లేకుండా కర్మ చేయాలి. |
Saktaḥ karmaṇy avidvāṁso yathā kurvanti bhārata |
O Bharata! Just as ignorant people act with attachment to work, the wise should also perform their duties without attachment, aiming for the welfare of society.
Kuryād vidvāṁs tathāsaktaśh chikīrṣhur loka-saṅgraham ॥ 3.25॥
| न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् | जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥ 3.26॥ | న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్ | జోషయేత్సర్వకర్మాణి విద్వాన్ యుక్తః సమాచరన్ ॥ 3.26॥ |
| जो अज्ञानता के कारण कर्मों में आसक्त हैं, ऐसे लोगों की बुद्धि में भ्रम उत्पन्न नहीं करना चाहिए। विद्वान व्यक्ति स्वयं सम्यक् आचरण करते हुए, उन्हें सभी कर्मों में प्रवृत्त करें। | కర్మలపై ఆసక్తి ఉన్న అజ్ఞానుల బుద్ధిని భ్రష్టం చేయకూడదు. జ్ఞాని స్వయంగా శ్రద్ధతో ఆచరిస్తూ, వారిని కూడా కర్మలలో ప్రవృత్తి చేయాలి. |
Na buddhi-bhedaṁ janayed ajñānāṁ karma-saṅginām |
One should not disturb the mind of the ignorant who are attached to actions. A wise person should lead by example, performing duties diligently and engaging them in action.
Joṣhayet sarva-karmāṇi vidvān yuktaḥ samācharan ॥ 3.26॥
| प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः | अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते ॥ 3.27॥ | ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః | అహంకార విమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే ॥ 3.27॥ |
| सभी कर्म प्रकृति के तीन गुणों (सत्व, रज, तम) द्वारा ही संपन्न होते हैं, परंतु अहंकार से मोहित हुआ अज्ञानी पुरुष यह सोचता है कि ‘मैं कर्ता हूँ’। | సమస్త కర్మలు ప్రకృతిలోని మూడు గుణాల (సత్వ, రజస్, తమస్) ద్వారా జరుగుతాయి. కానీ అహంకారంతో మోహితుడైన అజ్ఞాని ‘నేనే కర్తా’ అని భావిస్తాడు. |
Prakṛiteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśhaḥ |
All actions are carried out by the modes (gunas) of material nature. But the ignorant, driven by ego, believes,
Ahaṅkāra-vimūḍhātmā kartāham iti manyate ॥ 3.27॥
“I am the doer of these actions”.
| तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः | गुणा गुणेषु वर्तन्ते इति मत्वा न सज्जते ॥ 3.28॥ | తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః | గుణా గుణేషు వర్తంతే ఇతి మత్వా న సజ్జతే ॥ 3.28॥ |
| हे महाबाहो! तत्त्व को जानने वाला ज्ञानी पुरुष गुण और कर्मों के भेद को समझता है। वह यह जानकर कि गुण ही गुणों में स्थित रहते हैं, उनमें आसक्त नहीं होता। | హే మహాబాహో! తత్త్వాన్ని తెలుసుకున్న జ్ఞాని, వ్యక్తి గుణాల మరియు కర్మల మధ్య తేడాను గ్రహిస్తాడు. గుణాలు గుణాలలోనే కొనసాగుతున్నాయని తెలుసుకొని, ఆయన వాటిలో ఆసక్తి చూపడు. |
Tattva-vit tu mahā-bāho guṇa-karma-vibhāgayoḥ |
O mighty-armed one! The wise who understand the distinction between the modes of nature and their functions do not get attached, knowing that the modes are merely interacting among themselves.
Guṇā guṇeṣhu vartanta iti matvā na sajjate ॥ 3.28॥
| प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु | तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ 3.29॥ | ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జంతే గుణకర్మసు | తానకృత్స్నవిదో మందాన్ కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్ ॥ 3.29॥ |
| प्रकृति के गुणों से मोहित होकर अज्ञानीजन कर्मों में आसक्त हो जाते हैं। सम्पूर्ण ज्ञान को जानने वाला ज्ञानी पुरुष ऐसे अल्पज्ञानियों को विचलित नहीं करना चाहिए। | ప్రకృతి గుణాలతో ముగ్ధులైన మూఢులు గుణకర్మలలోనే ఆసక్తి చూపుతారు. సంపూర్ణ జ్ఞానం తెలిసిన జ్ఞాని వారికి విఘాతం కలిగించకూడదు. |
Prakṛiter guṇa-sammūḍhāḥ sajjante guṇa-karmasu |
Those who are deluded by the modes of nature become attached to material activities. The wise should not disturb the minds of the ignorant who lack complete knowledge.
Tān akṛitsna-vido mandān kṛitsna-vin na vichālayet ॥ 3.29॥
| मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा | निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ 3.30॥ | మయి సర్వాణి కర్మాణి సన్న్యస్యాధ్యాత్మచేతసా | నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః ॥ 3.30॥ |
| अपने समस्त कर्मों को मुझमें अर्पित करके, आशा और ममता से रहित होकर, संतापरहित हुए तुम युद्ध करो. | సర్వకర్మలను నాకు అర్పించి, వివేకంతో ఆశామమకారాలు విడిచిపెట్టి నిశ్చింతగా యుద్ధం చెయ్యి. |
Mayi sarvāṇi karmāṇi sannyasyādhyātma-chetasā |
Surrendering all actions to Me with a focused mind, free from attachment and ego, engage in battle without any hesitation.
Nirāśīr nirmamo bhūtvā yudhyasva vigata-jvaraḥ ॥ 3.30॥
| ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः | श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ 3.31॥ | యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠంతి మానవాః | శ్రద్ధావంతోఽనసూయంతో ముచ్యంతే తేఽపి కర్మభిః ॥ 3.31॥ |
| जो मनुष्य मेरे इस मत का नित्य पालन करते हैं, श्रद्धायुक्त और द्वेषरहित होकर चलते हैं, वे भी कर्मबंधन से मुक्त हो जाते हैं। | నా ఈ మతాన్ని నిత్యం అనుసరించి, విశ్వాసంతో మరియు ద్వేషభావం లేకుండా నడుచుకునే మనుష్యులు కర్మబంధం నుంచి విముక్తి పొందుతారు. |
Ye me matam idaṁ nityam anutiṣhṭhanti mānavāḥ |
Those who constantly follow My teachings with faith and without envy are also freed from the bondage of actions.
Śhraddhāvanto ’nasūyanto muchyante te ’pi karmabhiḥ ॥ 3.31॥
| ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् | सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ 3.32॥ | యే త్వేతదభ్యసూయంతో నానుతిష్ఠంతి మే మతమ్ | సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్ విద్ధి నష్టానచేతసః ॥ 3.32॥ |
| परन्तु जो लोग इस मत का अनुकरण नहीं करते, ईर्ष्यावश इसका अनादर करते हैं, वे सब ज्ञान से विमूढ़ होकर नष्ट हो जाते हैं। | కాని, ఈ మతాన్ని అనుసరించని వారు, అసూయతో దీన్ని తృణీకరించే వారు, జ్ఞానహీనులై నశించిపోతారు. |
Ye tv etad abhyasūyanto nānutiṣhṭhanti me matam |
But those who, out of envy, do not follow My teachings and disregard them are deluded in all knowledge and are lost.
Sarva-jñāna-vimūḍhāṁs tān viddhi naṣhṭān achetasāḥ ॥ 3.32॥
| सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि | प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ 3.33॥ | సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేః జ్ఞానవానపి | ప్రకృతం యాంతి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి ॥ 3.33॥ |
| ज्ञानी पुरुष भी अपनी प्रकृति के अनुसार ही आचरण करता है। सभी प्राणी अपनी-अपनी प्रकृति के अनुसार ही चलते हैं, फिर दमन करने से क्या लाभ? | జ్ఞాని పురుషుడు కూడా తన స్వభావానుసారంగానే ప్రవర్తిస్తాడు. సమస్త ప్రాణులు తమ తమ స్వభావం ప్రకారం నడుచుకుంటాయి. అప్పుడు దమనంతో ఏమి ప్రయోజనం? |
Sadṛiśhaṁ cheṣhṭate svasyāḥ prakṛiter jñānavān api |
Even a wise person acts according to their nature. All beings follow their inherent nature, so what will repression (The act of suppressing, controlling) accomplish?
Prakṛitiṁ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṁ kariṣhyati ॥ 3.33॥
| इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ | तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ 3.34॥ | ఇంద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ | తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్ తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ ॥ 3.34॥ |
| प्रत्येक इन्द्रिय के विषय में राग और द्वेष स्थित हैं। मनुष्य को उनके वश में नहीं पड़ना चाहिए क्योंकि वे उसके मार्ग में बाधक हैं। | ప్రతి ఇంద్రియ సంబంధిత విషయాల్లో రాగం మరియు ద్వేషం సహజంగా స్థితి చెందుతాయి. మనుష్యుడు వాటి ఆధీనంలో పడకూడదు, ఎందుకంటే అవి అతని మార్గంలో అడ్డంకిగా మారతాయి. |
Indriyasyendriyasyārthe rāga-dveṣhau vyavasthitau |
Attachment and aversion are naturally present in every sense towards their respective objects. One should not come under their control, as they are great obstacles on the spiritual path.
Tayor na vaśam āgachchhet tau hy asya paripanthinau ॥ 3.34॥
| श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् | स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ 3.35॥ | శ్రేయాన్స్ స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్ స్వనుష్ఠితాత్ | స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః ॥ 3.35॥ |
| अपने धर्म के अनुरूप कर्म करना दोषयुक्त भी हो तो भी श्रेष्ठ है, क्योंकि दूसरे के धर्म का पालन भय उत्पन्न करने वाला होता है। अपने धर्म में मरना भी कल्याणकारी है। | తన స్వధర్మాన్ని అనుసరించి కర్మ చేయడం దోషపూరితమైనదైనా మంచిదే, ఎందుకంటే ఇతరుల ధర్మాన్ని పాటించడం భయానికి కారణమవుతుంది. స్వధర్మంలో మరణించడం కూడా మంగళకరమే. |
Śhreyān swa-dharmo viguṇaḥ para-dharmāt svanuṣhṭhitāt |
Performing one’s own duty (Dharma), even imperfectly, is better than doing another’s duty perfectly. It is better to die following one’s own dharma than to follow another’s, as it is fraught with fear.
Swa-dharme nidhanaṁ śhreyaḥ para-dharmo bhayāvahaḥ ॥ 3.35॥
| अर्जुन उवाच अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः | अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ 3.36॥ | అర్జున ఉవాచ అథ కేన ప్రయుక్తోఽయం పాపం చరతి పూరుషః | అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః ॥ 3.36॥ |
| अर्जुन बोले— हे वृष्णिवंशी! मनुष्य इच्छा न होते हुए भी किसके द्वारा प्रेरित होकर पाप कर्म करता है, मानो बलपूर्वक विवश किया गया हो? | అర్జునుడు అన్నాడు— హే వృష్ణివంశోద్భవ!మనిషి తనకు ఇష్టం లేకున్నా, ఎవరి ప్రేరణతో పాపకర్మలను చేస్తాడు?అతను బలవంతంగా నిర్బంధితమైనట్లుగా ఎందుకు ప్రవర్తిస్తున్నాడు? |
Arjuna uvācha:
Arjuna said— O Krishna, what is it that compels a person to commit sin, even unwillingly, as if driven by force?
Atha kena prayukto ’yaṁ pāpaṁ charati pūruṣhaḥ |
Anichchhann api vārṣhṇeya balād iva niyojitaḥ ॥ 3.36॥
| श्रीभगवानुवाच काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः | महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ 3.37॥ | శ్రీభగవానువాచ కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః | మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్ ॥ 3.37॥ |
| श्रीभगवान बोले— यह काम (इच्छा) और यह क्रोध, जो रजोगुण से उत्पन्न होता है, बहुत भक्षक और बहुत पापी है; इसे तुम इस संसार में अपना शत्रु जानो। | శ్రీ కృష్ణ భగవాన్ చెప్పెను— ఇవి కామము మరియు క్రోధము రజోగుణము నుండి పుట్టినది. ఇది మహా భక్షకము మరియు మహా పాపకారకము. దీన్ని ఈ లోకంలో నీ శత్రువుగా గుర్తించు. |
Śhrī-bhagavān uvācha:
The Blessed Lord said— It is desire and the anger, born of the mode of passion (Rajas); it is all-devouring (eventually takes away everything) and extremely sinful. Know this as the enemy in this world.
Kāma eṣha krodha eṣha rajo-guṇa-samudbhavaḥ |
Mahāśhano mahā-pāpmā viddhyenam iha vairiṇam ॥ 3.37॥
| धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च | यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ 3.38॥ | ధూమేనావ్రియతే వహ్నిః యథా௨దర్శో మలేన చ | యథోల్బేనావృతో గర్భః తథా తేనేదమావృతమ్ ॥ 3.38॥ |
| जैसे आग धुएँ से, दर्पण मैल से और गर्भ भ्रूण से ढक जाता है, वैसे ही यह ज्ञान भी कामना से ढका होता है। | నిప్పు పొగచే కప్పబడినట్టుగా, అద్దం దుమ్ముచే మసకబారినట్టుగా, గర్భాయశముచే భ్రూణ శిశువు ఆచ్ఛాదింపబడ్డట్టుగా – ఒక వ్యక్తి యొక్క జ్ఞానము, కామము చే కప్పివేయబడుతుంది. |
Dhūmenāvriyate vahnir yathādarśho malena cha |
Just as fire is covered by smoke, a mirror by dust, and a fetus by the womb, so is knowledge covered by desire.
Yatholbenāvṛito garbhas tathā tenedam āvṛitam ॥ 3.38॥
| आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा | कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ 3.39॥ | ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా | కామరూపేణ కౌంతేయ దుష్పూరేణానలేన చ ॥ 3.39॥ |
| हे कौन्तेय! ज्ञान इस नित्य शत्रु द्वारा आवृत (आच्छादित) होता है, जो कि अग्नि के समान असंतोषजनक और कामना रूप में स्थित है। | హే కౌంతేయ! జ్ఞానం ఈ నిత్య శత్రువైన కామంతో ఆవృతమై ఉంటుంది, అది అగ్నిలా తృప్తి చెందకుండా ఉంటుంది. |
Āvṛitaṁ jñānam etena jñānino nitya-vairiṇā |
O Kaunteya! This knowledge is covered by an eternal enemy in the form of desire, which is insatiable like fire.
Kāma-rūpeṇa kaunteya duṣhpūreṇānalena cha ॥ 3.39॥
| इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते | एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ 3.40॥ | ఇంద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే | ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్ ॥ 3.40॥ |
| इन्द्रियां, मन और बुद्धि को इस काम का निवास स्थान कहा जाता है। ये इन सबके द्वारा शरीरधारी जीव का ज्ञान ढककर उसे मोहित कर देता है। | ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి – ఇవే ఈ కామం నివసించే స్థానాలు. వీటి ద్వారా ఇది దేహధారిని మోహపరిచి, జ్ఞానాన్ని కప్పివేస్తుంది. |
Indriyāṇi mano buddhir asyādhiṣhṭhānam uchyate |
The senses, the mind, and the intellect are said to be its dwelling places. Through these, desire deludes the embodied soul by covering its knowledge.
Etair vimohayaty eṣha jñānam āvṛitya dehinam ॥ 3.40॥
| तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ | पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ 3.41॥ | తస్మాత్త్వమింద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ | పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్ ॥ 3.41॥ |
| इसलिए, हे भरतवंशी अर्जुन! पहले ही अपने इन्द्रियों को वश में कर लो और फिर इस पापस्वरूप काम को नष्ट कर दो, जो ज्ञान और विज्ञान का नाश करने वाला है। | కాబట్టి, ఓ భారతవంశజ అర్జునా! ముందుగా నీ ఇంద్రియాలను వశంలో ఉంచుకో, తర్వాత ఈ పాపరూపమైన కామాన్ని నాశనం చేయి, ఇది జ్ఞానాన్ని మరియు విజ్ఞానాన్ని నాశనం చేసే శత్రువు. |
Tasmāt tvam indriyāṇy ādau niyamya bharatarṣhabha |
Therefore, O Arjuna, first restrain your senses and then destroy this sinful desire, which is the destroyer of both knowledge and wisdom.
Pāpmānaṁ prajahi hy enaṁ jñāna-vijñāna-nāśanam ॥ 3.41॥
| इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः | मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ 3.42॥ | ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహురింద్రియేభ్యః పరం మనః | మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః ॥ 3.42॥ |
| कहा गया है कि इन्द्रियाँ श्रेष्ठ हैं, इन्द्रियों से श्रेष्ठ मन है, मन से भी ऊपर बुद्धि है और जो बुद्धि से भी परे है, वह परम आत्मा है। | ఇంద్రియాలు శ్రేష్ఠమైనవని అంటారు, కానీ ఇంద్రియాలకంటే మనస్సు శ్రేష్ఠమైనది. మనస్సుకు మించినది బుద్ధి, బుద్ధికంటే కూడా అతి పరమమైనది ఆత్మ. |
Indriyāṇi parāṇy āhur indriyebhyaḥ paraṁ manaḥ |
The senses are said to be superior, the mind is higher than the senses, intelligence is even higher than the mind, but beyond intelligence is the Supreme Self.
Manasas tu parā buddhir yo buddheḥ paratas tu saḥ ॥ 3.42॥
| एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना | जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ 3.43॥ | ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా | జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్ ॥ 3.43॥ |
| इस प्रकार बुद्धि से परे आत्मा को जानकर, आत्मा के द्वारा मन को वश में करके, हे महाबाहो! उस कामरूपी दुष्ट शत्रु को संहार कर। | ఈ విధంగా బుద్ధిని మించిన ఆత్మను తెలుసుకొని, ఆత్మచేత మనస్సును నియంత్రించి, ఓ మహాబాహో! ఈ శక్తివంతమైన శత్రువైన కామాన్ని జయించు. |
Evaṁ buddheḥ paraṁ buddhvā saṁstabhyātmānam ātmanā |
Knowing the Supreme Self beyond intellect, and steadying (Stabilizing) the mind by the Self, O mighty-armed Arjuna, conquer this formidable (Powerful / Challenging) enemy in the form of desire.
Jahi śhatruṁ mahā-bāho kāma-rūpaṁ durāsadam ॥ 3.43॥
॥ इति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे कर्मयोगो नाम तृतीयोऽध्यायः ॥
॥ ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే కర్మయోగో నామ తృతీయోఽధ్యాయః ॥
“Thus ends the third chapter, entitled ‘Karma Yoga’, from the Upanishads of the sacred Bhagavad Gita, which is the scripture of Brahma-knowledge and the science of Yoga, spoken by Lord Krishna to Arjuna.”