| ॐ श्री परमात्मने नमः अथ प्रथमोध्यायः अर्जुन विषाद योगः | ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః అథ ప్రథమోధ్యాయః అర్జున విషాద యోగః |
Om Shri Paramatmane Namaha
Thus begins Chapter One: Arjuna Vishada Yoga (The Yoga of Arjuna’s Despondency)
| धृतराष्ट्र उवाच | धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः | मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ||1.1|| | ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ | ధర్మక్షేత్రే కురుక్షేత్రే సమవేతా యుయుత్సవః | మామకాః పాండవాశ్చైవ కిమకుర్వత సంజయ || 1.1 || |
| धृतराष्ट्र ने पूछा: हे संजय! धर्मभूमि कुरुक्षेत्र में युद्ध की इच्छा से एकत्रित हुए मेरे पुत्रों और पांडवों ने क्या किया? | ధృతరాష్ట్రుడు అడిగాడు: ఓ సంజయ! ధర్మభూమి అయిన కురుక్షేత్రంలో యుద్ధానికి సమాహారమైన నా కుమారులు మరియు పాండవులు ఏమి చేసారు? |
Dhritarashtra Uvaacha:
Dhritarashtra asked: “O Sanjaya! After gathering on the sacred battlefield of Kurukshetra with the desire to fight, what did my sons and the Pandavas do?”
Dharma-kṣhetre kuru-kṣhetre samavetā yuyutsavaḥ |
Māmakāḥ pāṇḍavāśhchaiva kimakurvata sañjaya ॥ 1.1॥
| सञ्जय उवाच | दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा | आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ 1.2॥ | సంజయ ఉవాచ | దృష్ట్వా తు పాండవానీకం వ్యూఢం దుర్యోధనస్తదా | ఆచార్యముపసంగమ్య రాజా వచనమబ్రవీత్ ॥ 1.2॥ |
| संजय ने कहा: धृतराष्ट्र! उस समय, जब दुर्योधन ने पाण्डवों की व्यूहबद्ध सेना को देखा, तब वह अपने गुरु द्रोणाचार्य के पास जाकर यह वचन बोला। | సంజయుడు చెప్పెను: ఓ ధృతరాష్ట్ర మహారాజా! అప్పుడు దుర్యోధనుడు పాండవుల సేనను వ్యూహబద్ధంగా నిలిచి ఉన్నదిగా చూసి, తన గురువు అయిన ద్రోణాచార్యుని దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా చెప్పెను. |
Sanjaya Uvaacha:
Sanjaya said: “O King Dhritarashtra! After seeing the well-arranged army of the Pandavas, Prince Duryodhana approached his teacher, Dronacharya, and spoke these words.”
Dṛiṣhṭvā tu pāṇḍavānīkaṁ vyūḍhaṁ duryodhanastadā |
Āchāryam upasaṅgamya rājā vachanamabravīt ॥ 1.2॥
| पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् । व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ 1.3॥ | పశ్యైతాం పాండుపుత్రాణామాచార్య మహతీం చమూమ్ । వ్యూఢాం ద్రుపదపుత్రేణ తవ శిష్యేణ ధీమతా ॥ 1.3॥ |
| हे आचार्य! पाण्डवों की इस विशाल सेना को देखिए, जिसे आपके बुद्धिमान शिष्य द्रुपद के पुत्र धृष्टद्युम्न ने सुव्यवस्थित रूप से सजाया है। | ఓ గురువర్యా! పాండవుల ఈ మహాసైన్యాన్ని చూడండి, దీనిని మీ తెలివైన శిష్యుడు అయిన ద్రుపదుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు అత్యంత వ్యూహాత్మకంగా తీర్చి దిద్దాడు. |
Paśhyaitāṁ pāṇḍu-putrāṇām āchārya mahatīṁ chamūm |
O teacher! Behold this mighty army of the sons of Pandu, skillfully arranged in military formation by your intelligent disciple, Drupada’s son (Dhrishtadyumna).
Vyūḍhāṁ drupada-putreṇa tava śhiṣhyeṇa dhīmatā ॥ 1.3॥
| अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि | युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ 1.4॥ | అత్ర శూరా మహేష్వాసా భీమార్జునసమా యుధి | యుయుధానో విరాటశ్చ ద్రుపదశ్చ మహారథః ॥ 1.4॥ |
| इस सेना में बड़े-बड़े धनुर्धारी योद्धा हैं, जो युद्ध में भीम और अर्जुन के समान पराक्रमी हैं। युयुधान (सात्यकि), विराट और द्रुपद जैसे महान रथी भी इसमें शामिल हैं। | ఈ సైన్యంలో మహా ధనుర్ధారులు ఉన్నారు, వారు యుద్ధంలో భీముడు, అర్జునుడిలా పరాక్రమశాలులు. యుయుధానుడు (సాత్యకి), విరాటుడు మరియు ద్రుపదుడు వంటి మహారథులు ఇందులో ఉన్నారు. |
Atra śhūrā maheṣhvāsā bhīmārjuna-samā yudhi |
In this army, there are mighty archers who are as powerful in battle as Bhima and Arjuna. Among them are great warriors like Yuyudhana (Satyaki), Virata, and Drupada, who are all great chariot warriors (Maharathis).
Yuyudhāno virāṭaśhcha drupadaśhcha mahā-rathaḥ ॥ 1.4॥
| धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् | पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ 1.5॥ | ధృష్టకేతుశ్చేకితానః కాశిరాజశ్చ వీర్యవాన్ | పురుజిత్కుంతిభోజశ్చ శైబ్యశ్చ నరపుంగవః ॥ 1.5॥ |
| इस सेना में धृष्टकेतु, चेकितान, वीर काशी का राजा, पुरुजित, कुंतीभोज और शैब्य जैसे श्रेष्ठ नर-वीर भी शामिल हैं। | ఈ సైన్యంలో ధృష్టకేతు, చేకితానుడు, వీరుడైన కాశిరాజు, పురుజిత్, కుంతిభోజుడు, శైబ్యుడు వంటి మహా వీరులు ఉన్నారు. |
Dhṛiṣhṭaketuśh chekitānaḥ kāśirājaśh cha vīryavān |
In this army, there are also warriors like Dhrishtaketu, Chekitana, the valiant King of Kashi, Purujit, Kuntibhoja, and Shaibya, who are all great and noble warriors.
Purujit kuntibhojaśhcha śhaibyaśh cha nara-puṅgavaḥ ॥ 1.5॥
| युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् । सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ 1.6॥ | యుధామన్యూశ్చ విక్రాంత ఉత్తమౌజాశ్చ వీర్యవాన్ | సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వ ఏవ మహారథాః ॥ 1.6॥ |
| वीरता से युक्त युधामन्यु और उत्तमौजा, अभिमन्यु (सौभद्र) तथा द्रौपदी के पाँचों पुत्र— ये सभी महारथी हैं। | శౌర్యశాలి యుధామన్యుడు, ఉత్తమౌజుడు, సౌభద్రుడు (అభిమన్యుడు) మరియు ద్రౌపదీ పుత్రులు – వీరందరూ మహారథులు. |
Yudhāmanyuśh cha vikrānta uttamaujāśh cha vīryavān |
The valiant Yudhamanyu and Uttamauja, along with Abhimanyu (Subhadra’s son) and the five sons of Draupadi— all of them are mighty warriors (Maharathis).
Saubhadro draupadeyāśhcha sarva eva mahā-rathāḥ ॥ 1.6॥
| अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम । नायका मम सैन्यस्य सञ्ज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥ 1.7॥ | అస్మాకం తు విశిష్టా యే తాన్నిబోధ ద్విజోత్తమ । నాయకా మమ సైన్యస్య సంజ్ఞార్థం తాన్బ్రవీమి తే ॥ 1.7॥ |
| हे ब्राह्मणश्रेष्ठ! अब आप मेरे पक्ष में जो प्रधान योद्धा हैं, उन्हें ध्यान से सुनिए। मैं अपनी सेना के प्रमुख नायकों को आपके लिए बताता हूँ। | ఓ ద్విజోత్తమా! ఇప్పుడు మన వైపు ఉన్న ప్రఖ్యాత వీరులను గమనించు. నా సేనలోని ముఖ్య నాయకులను నీకు వివరించుచున్నాను. |
Asmakam tu vishishta ye tan nibodha dvijottama |
O best among the Brahmins! Now, please listen carefully to the distinguished warriors on our side. I shall name the chief leaders of my army for your understanding.
Nayaka mama sainyasya samjnartham tan bravimi te ॥ 1.7॥
| भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः | अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥ 1.8॥ | భవాన్ భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ కృపశ్చ సమితింజయః | అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సోమదత్తిస్థథైవ చ ॥ 1.8॥ |
| आप स्वयं, भीष्म, कर्ण, युद्ध में विजय प्राप्त करने वाले कृपाचार्य, अश्वत्थामा, विकर्ण और सोमदत्त का पुत्र – ये सभी महान योद्धा मेरी सेना में हैं। | మీరు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, యుద్ధ విజేత అయిన కృపాచార్యుడు, అశ్వత్థాముడు, వికర్ణుడు మరియు సోమదత్తుడి కుమారుడు – వీరందరూ మా సైన్యంలో ఉన్నారు. |
Bhavan bhishmas cha karnas cha kripas cha samitinjayah |
You, Bhishma, Karna, the victorious Kripacharya, Ashwatthama, Vikarna, and the son of Somadatta—all these are great warriors in my army.
Ashvatthama vikarnas cha saumadattis tathaiva cha ॥ 1.8॥
| अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः | नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ 1.9॥ | అన్యే చ బహవః శూరా మదర్థే త్యక్తజీవితాః | నానాశస్త్రప్రహరణాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః ॥ 1.9॥ |
| इसके अतिरिक्त और भी बहुत से वीर हैं, जो मेरे लिए अपने जीवन की आहुति देने को तैयार हैं। वे सभी तरह-तरह के अस्त्र-शस्त्रों से सुसज्जित हैं और युद्ध में निपुण हैं। | ఇంకా చాలా మంది వీరులు ఉన్నారు, వారు నా కోసం తమ ప్రాణాలను అర్పించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారు వివిధ రకాల ఆయుధాలతో శస్త్రసంపన్నులు మరియు యుద్ధంలో నిపుణులు. |
Anyay cha bahavah shura mad-arthe tyakta-jivitah |
Besides these, there are many other warriors who are willing to sacrifice their lives for me. They are all equipped with various weapons and are well-skilled in the art of war.
Nana-shastra-praharnah sarve yuddha-visaradah ॥ 1.9॥
| अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् | पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ 1.10॥ | అపర్యాప్తం తదస్మాకం బలం భీష్మాభిరక్షితం | పర్యాప్తం త్విదమేతేషాం బలం భీమాభిరక్షితం ॥1.10॥ |
| हमारी सेना, जिसकी रक्षा भीष्म कर रहे हैं, अपर्याप्त (कमजोर) है, जबकि पांडवों की सेना, जिसकी रक्षा भीम कर रहे हैं, पर्याप्त (सशक्त) है। | భీష్మాచార్యుల రక్షణలో ఉన్న మన సైన్యం అపరిమితమైనది, కానీ భీముని రక్షణలో ఉన్న పాండవుల సైన్యం పరిమితమైనది (సమర్థమైనది). |
Aparyaptam tad asmakam balam bhishmabhirakshitam |
Our army, protected by Bhishma, is insufficient, whereas the army of the Pandavas, protected by Bhima, is sufficient and strong.
Paryaptam tv idam etesham balam bhimabhirakshitam ॥ 1.10॥
| अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः | भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ 1.11॥ | అయనేషు చ సర్వేషు యథాభాగమవస్థితాః | భీష్మమేవాభిరక్షంతు భవంతః సర్వ ఏవ హి ॥ 1.11॥ |
| सभी सेनापति अपने-अपने स्थानों पर ठीक प्रकार से स्थित रहें और आप सब मिलकर हमारे सेनापति भीष्म की रक्षा करें। | అందరూ తమ తమ స్థానాల్లో నిలిచి, మన భీష్మాచార్యుని సమష్టిగా రక్షించండి. |
Ayanesu cha sarveshu yathabhagam avasthitah |
All of you should position yourselves properly at your respective posts and collectively protect our commander, Bhishma.
Bhishmam evabhirakshantu bhavantah sarva eva hi ॥ 1.11॥
| तस्य सञ्जनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः । सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ 12 ॥ | తస్య సంజనయన్ హర్షం కురువృద్ధః పితామహః | సింహనాదం వినద్యోచ్చైః శఙ్ఖం దధ్మౌ ప్రతాపవాన్ ॥ 12 ॥ |
| उनको हर्षित करते हुए कुरुवंश के वृद्ध पितामह भीष्म ने सिंह की तरह गरजकर ऊँचे स्वर में शंख बजाया। | కౌరవ వంశానికి పెద్దవారైన భీష్మ పితామహుడు సింహంలా గర్జిస్తూ గట్టిగా శంఖాన్ని ఊదాడు, అందువల్ల అందరికీ ఉత్సాహం కలిగింది. |
Tasya sanjanayan harsham kuru-vriddhah pitamahah |
To uplift their spirits, the elder of the Kuru dynasty, Bhishma, roared like a lion and blew his conch loudly.
Simha-nadam vinadyoccaih shankham dadhmau pratapavan ॥ 1.12॥
| ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः | सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ 1.13॥ | తతః శఙ్ఖాశ్చ భేర్యశ్చ పణవానకగోముఖాః | సహసైవాభ్యహన్యంత స శబ్దస్తుములోఽభవత్ ॥ 1.13॥ |
| इसके बाद शंख, भेरी, पणव, आनक और गोमुख आदि वाद्ययंत्र एक साथ बज उठे, जिससे एक भयंकर शब्द उत्पन्न हुआ। | ఆ తరువాత మిగిలినవారు శంఖాలు, భేరీలు, పణవాలు, ఆనకాలు మరియు గోముఖాలు వంటి వాద్యాలు ఒకేసారి మోగించబడ్డాయి, దాంతో ఒక భయంకరమైన శబ్దం పుట్టింది. |
Tatah shankhas cha bheryash cha panavanaka-gomukhah |
Then, conches, drums, cymbals, cow like mouths horns were blown all at once, creating a loud and thunderous sound.
Sahasaivabhyahanyanta sa shabdas tumulo ‘bhavat ॥ 1.13॥
| ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ | माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतु: ॥ 1.14॥ | తతః శ్వేతైర్హయైర్యుక్తే మహతి స్యందనే స్థితౌ | మాధవః పాండవశ్చైవ దివ్యౌ శంఖౌ ప్రదధ్మతుః ॥ 1.14॥ |
| इसके बाद, श्वेत अश्वों से युक्त अपने विशाल रथ में स्थित श्रीकृष्ण और अर्जुन ने अपने दिव्य शंख बजाए। | ఆ తర్వాత, తెల్ల గుఱ్రాలు కట్టిన గొప్ప రథంలో కూర్చున్న మాధవుడు (శ్రీకృష్ణుడు) మరియు పాండవుడు (అర్జునుడు) తమ దివ్య శంఖాలను మోగించారు. |
Tatah shvetair hayair yukte mahati syandane sthitau |
Then, stationed in their great chariot drawn by white horses, Madhava (Krishna) and the son of Pandu (Arjuna) blew their divine conches.
Madhavah pandavas chaiva divyau shankhau pradadhmatuh ॥ 1.14॥
| पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः | पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ 1.15॥ | పాంచజన్యం హృషీకేశో దేవదత్తం ధనంజయః | పౌండ్రం దధ్మౌ మహాశంఖం భీమకర్మా వృకోదరః ॥ 1.15॥ |
| हृषीकेश (श्रीकृष्ण) ने पाञ्चजन्य, धनंजय (अर्जुन) ने देवदत्त, और भयंकर कर्म करने वाले वृकोदर (भीम) ने अपना महाशंख पौण्ड्र बजाया। | హృషీకేశుడు (శ్రీకృష్ణుడు) తన పాంచజన్య శంఖాన్ని, ధనంజయుడు (అర్జునుడు) తన దేవదత్త శంఖాన్ని, మరియు భయంకరమైన వీర్యశాలి వృకోదరుడు (భీముడు) తన మహాశంఖాన్ని (పౌండ్ర) మోగించాడు. |
Pāñchajanyaṁ hṛṣhīkeśho devadattaṁ dhanañjayaḥ |
Hrishikesha (Krishna) blew his conch named Panchajanya, Dhananjaya (Arjuna) blew his conch called Devadatta, and the mighty Bhima, known for his fierce deeds, blew his great conch Paundra.
Pauṇḍraṁ dadhmau mahā-śhaṅkhaṁ bhīma-karmā vṛikodaraḥ ॥ 1.15॥
| अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः | नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ 1.16॥ | అనంతవిజయం రాజా కుంతీపుత్రో యుధిష్ఠిరః | నకులః సహదేవశ్చ సుఘోషమణిపుష్పకౌ ॥ 1.16॥ |
| कुन्तीपुत्र राजा युधिष्ठिर ने अनन्तविजय शंख बजाया, और नकुल तथा सहदेव ने क्रमशः सुघोष तथा मणिपुष्पक नामक शंख बजाए। | కుంతీపుత్రుడు రాజా యుధిష్ఠిరుడు తన అనంతవిజయ శంఖాన్ని, మరియు నకులుడు, సహదేవుడు తమ తమ సుఘోష, మణిపుష్పక శంఖాలను మోగించారు. |
Anantavijayaṁ rājā kuntīputro yudhiṣhṭhiraḥ |
King Yudhishthira, the son of Kunti, blew his conch named Anantavijaya, while Nakula and Sahadeva blew their conches named Sughosha and Manipushpaka, respectively.
Nakulah sahadevaśh cha sughoṣha-maṇipuṣhpakau ॥ 1.16॥
| काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः | धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ 1.17॥ | కాశ్యశ్చ పరమేష్వాసః శిఖండీ చ మహారథః | ధృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ సత్యకిశ్చాపరాజితః ॥ 1.17॥ |
| काशी के महारथी और महान धनुर्धारी शिखण्डी, धृष्टद्युम्न, विराट और अपराजित सात्यकि ने भी अपने-अपने शंख बजाए। | కాశీ రాజు, మహా ధనుర్ధారి శిఖండీ, ధృష్టద్యుమ్నుడు, విరాటుడు, అపరాజితుడు అయిన సత్యకీ కూడా తమ తమ శంఖాలను పూరించారు. |
Kāśyaśh cha parameṣhvāsaḥ śhikhaṇḍī cha mahā-rathaḥ |
The great archer King of Kashi, the mighty warrior Shikhandi, Dhrishtadyumna, King Virata, and the undefeated Satyaki also blew their respective conches.
Dhṛiṣhṭadyumno virāṭaśh cha sātyakiśh chāparājitaḥ ॥ 1.17॥
| द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते | सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ 1.18॥ | ద్రుపదో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వశః పృథివీపతే | సౌభద్రశ్చ మహాబాహుః శంఖాన్దధ్ముః పృథక్ పృథక్ ॥ 1.18॥ |
| हे राजन! द्रुपद, पाँचों द्रौपदी-पुत्र और महान भुजाओं वाले अभिमन्यु ने भी अपने-अपने शंख बजाए। | ఓ రాజా! ద్రుపదుడు, ద్రౌపదిపుత్రులు, మరియు మహాబాహువు అయిన అభిమన్యుడు తమ తమ శంఖాలను వేరువేరుగా పూరించారు. |
Drupado draupadeyāśh cha sarvaśhaḥ pṛithivī-pate |
O King! Drupada, the sons of Draupadi, and the mighty-armed Abhimanyu blew their respective conches separately.
Saubhadraśh cha mahā-bāhuḥ śhaṅkhān dadhmuḥ pṛithak pṛithak ॥ 1.18॥
| स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् | नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलोऽभ्यनुनादयन् ॥1.19॥ | స ఘోషో ధార్తరాష్ట్రాణాం హృదయాని వ్యదారయత్ | నభశ్చ పృథివీం చైవ తుములోఽభ్యనునాదయన్ ॥1.19॥ |
| उस भयंकर शब्द ने धृतराष्ट्र के पुत्रों के हृदय विदीर्ण कर दिए और आकाश तथा पृथ्वी भी गूंज उठी। | ఆ ఘోరమైన శబ్దం ధృతరాష్ట్ర పుత్రుల హృదయాలను చీల్చివేసింది, ఆకాశం మరియు భూమిని మార్మోగించింది. |
Sa ghoṣho dhārtarāṣhṭrāṇāṁ hṛidayāni vyadārayat |
That tremendous sound pierced the hearts of Dhritarashtra’s sons and resounded across the sky and earth.
Nabhaśh cha pṛithivīṁ chaiva tumulo ‘bhyanunādayan ॥1.19॥
| अथ व्यवस्थितान्दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः | प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ 1.20॥ | అథ వ్యవస్థితాన్దృష్ట్వా ధార్తరాష్ట్రాన్ కపిధ్వజః | ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే ధనురుద్యమ్య పాండవః ॥ 1.20॥ |
| तब, कपिध्वज अर्जुन ने युद्ध के लिए तैयार धृतराष्ट्र के पुत्रों को देखकर अपना धनुष उठा लिया। | అప్పుడు, కపిధ్వజుడైన అర్జునుడు, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను చూసి తన ధనుస్సును పైకెత్తి విల్లును ఎక్కుపెట్టాడు. |
Atha vyavasthitān dṛiṣhṭvā dhārtarāṣhṭrān kapidhvajaḥ |
Then, Arjuna, whose flag bore the emblem of Hanuman, seeing the sons of Dhritarashtra ready for battle, lifted his bow.
Pravṛitte śhastra-sampāte dhanur udyamya pāṇḍavaḥ ॥ 1.20॥
| हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते | अर्जुन उवाच | सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥ 21 ॥ | హృషీకేశం తదా వాక్యమిదమాహ మహీపతే | అర్జున ఉవాచ | సేనయోరుభయోర్మధ్యే రథం స్థాపయ మేఽచ్యుత ॥ 21 ॥ |
| उस समय अर्जुन ने भगवान श्रीकृष्ण से कहा: “हे अच्युत! कृपया मेरा रथ दोनों सेनाओं के बीच में स्थापित करें।” | అప్పుడు అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుడితో ఇలా అన్నాడు: “హే అచ్యుత! నా రథాన్ని రెండు సేనల మధ్య నిలుపుము. |
Hṛiṣhīkeśaṁ tadā vākyam idam āha mahī-pate |
At that moment, Arjuna spoke to Lord Krishna: “O Achyuta! Please place my chariot between the two armies.”
Arjuna Uvaacha
Senayor ubhayor madhye rathaṁ sthāpaya me ‘chyuta ॥ 1.21॥
| यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् | कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे ॥ 1.22॥ | యావదేతాన్నిరీక్షేఽహం యోద్ధుకామానవస్థితాన్ | కైర్మయా సహ యోద్ధవ్యమస్మిన్రణ సముద్యమే ॥ 1.22॥ |
| जब तक मैं युद्ध के लिए खड़े हुए इन योद्धाओं को भलीभांति देख न लूं, और इस रणभूमि में मुझे किनके साथ युद्ध करना है, यह समझ न लूं। | నేను యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న వీరులను బాగా పరిశీలించే వరకు, మరియు ఈ యుద్ధ క్షేత్రంలో నాకు ఎవరితో పోరాడాలో తెలుసుకునే వరకు నా రథాన్ని నిలుపుము. |
Yāvad etān nirīkṣhe ‘haṁ yoddhu-kāmān avasthitān |
Let me carefully observe these warriors who stand here eager to fight, and see with whom I must engage in battle in this great war.
Kair mayā saha yoddhavyam asmin raṇa-samudyame ॥ 1.22॥
| योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः | धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ 1.23॥ | యోత్స్యమానానవేక్షేఽహం య ఏతేఽత్ర సమాగతాః | ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్బుద్ధేర్యుద్ధే ప్రియచికీర్షవః ॥ 1.23॥ |
| मैं देखना चाहता हूँ कि वे कौन हैं जो युद्ध के लिए यहाँ एकत्रित हुए हैं और जो इस दुर्बुद्धि दुर्योधन को प्रसन्न करने के लिए युद्ध करना चाहते हैं। | దుర్బుద్ధి దుర్యోధనుడి ఆకాంక్షను నెరవేర్చేందుకు యుద్ధం చేయదలచిన వారెవరో వాళ్ళందరినీ డాలనుకుంటున్నాను. |
Yotṣyamānān avekṣhe ‘haṁ ya ete ‘tra samāgatāḥ |
I wish to see those who have gathered here to fight, eager to please the evil-minded Duryodhana in battle.
Dhārtarāṣhṭrasya durbuddher yuddhe priya-chikīrṣhavaḥ ॥ 1.23॥
| सञ्जय उवाच | एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत | सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ 24 ॥ | సంజయ ఉవాచ | ఏవముక్తో హృషీకేశో గుడాకేశేన భారత | సేనయోరుభయోర్మధ్యే స్థాపయిత్వా రథోత్తమమ్ ॥ 24 ॥ |
| संजय बोले – हे भारत! इस प्रकार गुडाकेश अर्जुन द्वारा कहे जाने पर, हृषीकेश श्रीकृष्ण ने उत्तम रथ को दोनों सेनाओं के बीच में खड़ा कर दिया। | సంజయుడు చెప్పెను – ఓ భారతా! అర్జునుడు ఈ విధంగా పలికిన వెంటనే, హృషీకేశుడు (కృష్ణుడు) అతిశ్రేష్ఠమైన రథాన్ని రెండు సేనల మధ్య ఉంచాడు. |
Sanjaya Uvaacha
Sanjaya said: O Bharata! Upon hearing these words from Gudakesha (Arjuna), Hrishikesha (Krishna) placed the magnificent chariot in the midst of both armies.
Evam ukto hṛṣhīkeśho guḍākeśena bhārata |
Senayor ubhayor madhye sthāpayitvā rathottamam ॥ 1.24॥
| भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् | उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥ 1.25॥ | భీష్మద్రోణప్రముఖతః సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్ | ఉవాచ పార్థ పశ్యతాన్ సమవేతాన్ కురూనితి ॥ 1.25॥ |
| श्रीकृष्ण ने भीष्म, द्रोण और समस्त राजाओं के सामने रथ खड़ा कर अर्जुन से कहा – “पार्थ! देखो, ये सभी कुरुवंशी यहां एकत्रित हुए हैं। | శ్రీకృష్ణుడు భీష్మ, ద్రోణాచార్యుల ముందు, ఇతర రాజుల సమక్షంలో రథాన్ని నిలిపి, అర్జునుడితో ఇలా చెప్పాడు – “పార్థా! కురువంశస్థులు సమావేశమైన ఈ మహాసైన్యాన్ని చూడుము. |
Bhīṣhma-droṇa-pramukhataḥ sarveṣhāṁ cha mahī-kṣhitām |
Lord Krishna positioned the chariot before Bhishma, Drona, and all the assembled kings, and said to Arjuna, “O Partha! Behold these gathered Kauravas.
Uvācha pārtha paśhyaitān samavetān kurūn iti ॥ 1.25॥
| तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् | आचार्यान्मातुलान्भ्रातॄन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ 1.26॥ | తత్రాపశ్యత్థితాన్ పార్థః పితృనథ పితామహాన్ | ఆచార్యాన్ మాతులాన్ భ్రాత్రూన్ పుత్రాన్ పౌత్రాన్ సఖీన్స్ తథా ॥ 1.26॥ |
| वहाँ अर्जुन ने अपने समक्ष स्थित अपने पिताओं, पितामहों, आचार्यों, मामाओं, भाइयों, पुत्रों, पौत्रों और मित्रों को देखा। | అక్కడ అర్జునుడు తన ముందున్న తండ్రులను, తాతలను, గురువులను, మామలను, సహోదరులను, కుమారులను, మనుమలను మరియు స్నేహితులను చూశాడు. |
Tatrāpaśhyat sthitān pārthaḥ pitṝīn atha pitāmahān |
There, Arjuna saw before him his fathers, grandfathers, teachers, maternal uncles, brothers, sons, grandsons, and dear friends.
Āchāryān mātulān bhrātṝīn putrān pautrān sakhīṁs tathā ॥ 1.26॥
| श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि | तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥ 1.27॥ | శ్వశురాన్సుహృదశ్చైవ సేనయోరుభయోరపి | తాన్స్ సమీక్ష్య స కౌంతేయః సర్వాన్ బంధూనవస్థితాన్ ॥ 1.27॥ |
| दोनों सेनाओं में खड़े अपने श्वसुरों और प्रियजनों को देखकर, कौन्तेय अर्जुन ने अपने समस्त संबंधियों को उपस्थित देखा। | రెండు సైన్యాలలో ఉన్న తన మామలను, స్నేహితులను మరియు బంధువులను, యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నవారిని చూసిన కౌంతేయుడు (అర్జునుడు) |
Śvaśurān suhṛidaśh chaiva senayor ubhayor api |
Seeing his fathers-in-law, well-wishers, and all his kinsmen standing in both armies, Arjuna beheld them all assembled for battle.
Tān samīkṣhya sa kaunteyaḥ sarvān bandhun avasthitān ॥ 1.27॥
| कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् | अर्जुन उवाच | दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ 1.28॥ | కృపయా పరివిష్టో విషీదన్నిదమబ్రవీత్ | అర్జున ఉవాచ | దృష్ట్వేమం స్వజనం కృష్ణ యుయుత్సుం సముపస్థితం ॥ 1.28॥ |
| करुणा से परिपूर्ण होकर और अत्यंत शोक में डूबकर, अर्जुन ने कहा— हे कृष्ण! इस युद्धभूमि में अपने स्वजनों को युद्ध के लिए तैयार खड़े देखकर मेरा हृदय द्रवित हो रहा है। | కరుణతో నిండిపోయి, తీవ్ర దిగులుతో అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు — “ఓ కృష్ణ! యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్న నా స్వజనులను చూస్తుంటే నా మనస్సు కలత చెందుచున్నది. |
Kṛipayā parayāviṣhṭo viṣhīdann idam abravīt |
Overcome with deep compassion and sorrow, Arjuna said— “O Krishna! Seeing my own kinsmen standing here, ready to fight, my heart is overwhelmed with grief.
Arjuna uvācha: dṛiṣhṭvemam sva-janam kṛiṣhṇa yuyutsum samupasthitam ॥ 1.28॥
| सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति | वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ 1.29॥ | సీదంతి మమ గాత్రాణి ముఖం చ పరిశుష్యతే | వేపథుశ్చ శరీరే మే రోమహర్షశ్చ జాయతే ॥ 1.29॥ |
| मेरे शरीर के अंग शिथिल हो रहे हैं, मेरा मुख सूख रहा है, मेरे शरीर में कंपन हो रहा है और रोमांच हो रहा है। | నా శరీర భాగాలు బలహీనంగా మారుతున్నాయి, నా ముఖం ఎండిపోతోంది, నా శరీరం కంపిస్తున్నది, ఇంకా నా రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటున్నాయి. |
Sīdannti mama gātrāṇi mukhaṁ cha pariśhuṣhyati |
My limbs are weakening, my mouth is drying up, my body is trembling, and my hair is standing on end.
Vepathuśh cha śarīre me roma-harṣhaśh cha jāyate ॥ 1.29॥
| गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते | न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ 1.30॥ | గాండీవం స్రంసతే హస్తాత్త్వక్చైవ పరిదహ్యతే | న చ శక్నోమ్యవస్థాతుం భ్రమతీవ చ మే మనః ॥ 1.30॥ |
| मेरा गांडीव धनुष हाथ से गिर रहा है, मेरी त्वचा जल रही है, मैं खड़ा नहीं रह पा रहा हूँ, और मेरा मन चक्कर खा रहा है। | నా గాండీవధనుస్సు నా చేతిలో నుండి జారిపోతోంది, నా చర్మం మండిపోతోంది, నేను నిలబడలేకపోతున్నాను, నా మనస్సు భ్రమిస్తుంది. |
Gāṇḍīvaṁ sraṁsate hastāt tvak chaiva paridahyate |
My Gandiva bow is slipping from my hand, my skin is burning, I am unable to stand, and my mind is reeling.
Na cha śhaknomy avasthātuṁ bhramatīva cha me manaḥ ॥ 1.30॥
| निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव | न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ 1.31॥ | నిమిత్తాని చ పశ్యామి విపరీతాని కేశవ | న చ శ్రేయోఽనుపశ్యామి హత్వా స్వజనమాహవే ॥ 1.31॥ |
| हे केशव! मैं अशुभ संकेत देख रहा हूँ और युद्ध में अपने ही लोगों को मारकर कोई भलाई नहीं देख रहा हूँ। | హే కేశవ! నేను అనుకూలంగా లేని శకునాలను చూస్తున్నాను, ఇంకా యుద్ధంలో నా స్వజనులను సంహరించడం వల్ల ఎటువంటి మంచిని కూడా కనిపించటలేదు. |
Nimittāni cha paśhyāmi viparītāni keśava |
O Keshava! I see inauspicious omens, and I find no good in killing my own kinsmen in battle.
Na cha śhreyo ’nupaśhyāmi hatvā sva-janam āhave ॥ 1.31॥
| न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च | किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ 1.32॥ | న కాంక్షే విజయం కృష్ణ న చ రాజ్యం సుఖాని చ | కిం నో రాజ్యేన గోవింద కిం భోగైర్జీవితేన వా ॥ 1.32॥ |
| हे कृष्ण! न तो मुझे विजय की इच्छा है, न राज्य की और न ही सुखों की। गोविंद! हमें इस राज्य से क्या लाभ, या भोगों और जीवन से ही क्या लाभ? | ఓ కృష్ణా! నాకు విజయము వద్దు, రాజ్యం వద్దు, సుఖాలు అవసరం లేదు. ఓ గోవిందా! రాజ్యంతో మనకు ఏమి లాభం? రాజ్యభోగాలతో కూడిన జీవితం వల్ల ప్రయోజనం ఏమీ లేదు. |
Na kāṅkṣhe vijayaṁ kṛiṣhṇa na cha rājyaṁ sukhāni cha |
O Krishna! I do not desire victory, nor a kingdom, nor pleasures. O Govinda! What is the use of a kingdom, enjoyment, or even life itself?
Kiṁ no rājyena govinda kiṁ bhogair jīvitena vā ॥ 1.32॥
| येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च | त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ 1.33॥ | యేషామర్థే కాంక్షితం నో రాజ్యం భోగాః సుఖాని చ | త ఇమేఽవస్థితా యుద్ధే ప్రాణాంస్త్యక్త్వా ధనాని చ ॥ 1.33॥ |
| जिनके लिए हम राज्य, भोग और सुखों की इच्छा करते हैं, वे ही यहाँ युद्धभूमि में अपने प्राण और धन का त्याग करने को तैयार खड़े हैं। | ఎవరి కోసం మనం రాజ్యం, భోగాలు, సుఖాలు కోరుకుంటున్నామో, వారే ఇప్పుడు యుద్ధభూమిలో తమ ప్రాణాలు మరియు ధనాన్ని త్యాగం చేయడానికి సిద్ధంగా నిలిచియున్నారు. |
Yeṣhām arthe kāṅkṣhitaṁ no rājyaṁ bhogāḥ sukhāni cha |
Those for whom we desire a kingdom, pleasures, and happiness are now standing here on the battlefield, ready to give up their lives and wealth.
Ta ime ’vasthitā yuddhe prāṇāṁs tyaktvā dhanāni cha ॥ 1.33॥
| आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः | मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ 1.34॥ | ఆచార్యాః పితరః పుత్రాస్తథైవ చ పితామహాః | మాతులాః శ్వశురాః పౌత్రాః శ్యాలాః సంబంధినస్తథా ॥ 1.34॥ |
| गुरुजन, पिता, पुत्र, तथा उसी प्रकार पितामह, मामाजी, श्वसुर, पौत्र, साले और अन्य संबंधी भी यहाँ उपस्थित हैं। | గురువులు, తండ్రులు, కుమారులు, తాతలు, మామలు, మామయ్యలు, మనవలు, మరిదులు మరియు ఇతర బంధువులు కూడా ఇక్కడ ఉన్నారు. |
Āchāryāḥ pitaraḥ putrās tathaiva cha pitāmahāḥ |
Teachers, fathers, sons, grandfathers, uncles, fathers-in-law, grandsons, brothers-in-law, and other relatives are also present here.
Mātulāḥ śhvaśhurāḥ pautrāḥ śhyālāḥ sambandhinas tathā ॥ 1.34॥
| एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन | अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ 1.35॥ | ఏతాన్న హంతుమిచ్ఛామి ఘ్నతోఽపి మధుసూదన | అపి త్రైలోక్యరాజ్యస్య హేతోః కిం ను మహీకృతే ॥ 1.35॥ |
| हे मधुसूदन! मैं इन सबको मारना नहीं चाहता, भले ही ये मुझे मारने को तैयार हों। तीनों लोकों के राज्य के लिए भी नहीं, फिर इस पृथ्वी के राज्य के लिए तो कदापि नहीं। | ఓ మధుసూదన! వాళ్ళు నన్ను చంపితే చంపనీ, నేను వారిని చంపాలని అనుకోవడం లేదు. ఈ భూ-మండలమే కాదు, ముల్లోకములపై ఆధిపత్యం సాధించినా సరే, ఏం తృప్తి ఉంటుంది మనకు? |
Etān na hantum ichchhāmi ghnato ’pi madhusūdana |
O Madhusudana! I do not wish to kill them, even if they attack me. Not even for the sovereignty of the three worlds, let alone for ruling this earth.
Api trailokya-rājyasya hetoḥ kiṁ nu mahī-kṛite ॥ 1.35॥
| निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन | पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥ 1.36॥ | నిహత్య ధార్థరాష్ట్రాన్నః కా ప్రీతి: స్యాజ్జనార్దన | పాపమేవాశ్రయేదస్మాన్ హత్వైతానాతతాయిన: ॥ 1.36॥ |
| हे जनार्दन! धृतराष्ट्र के पुत्रों को मारकर हमें क्या आनंद मिलेगा? इन आक्रमणकारियों का वध करने से तो हमें केवल पाप ही लगेगा। | ఓ జనార్దన! ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను సంహరించడం వల్ల మనకు ఎలాంటి ఆనందం కలుగుతుంది? వీరిని చంపటం వలన మనకు పాపమే అంటుకుంటుంది. |
Nihatya dhārtarāṣhṭrān naḥ kā prītiḥ syāj janārdana |
O Janardana! What joy will we derive from killing the sons of Dhritarashtra? By slaying these aggressors, only sin will befall upon us.
Pāpam evāśhray ed asmān hatvaitān ātatāyinaḥ ॥ 1.36॥
| तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् स्वबान्धवान् | स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ 1.37॥ | తస్మాన్నార్హా వయం హంతుం ధార్థరాష్ట్రాన్ స్వబాన్ధవాన్ | స్వజనం హి కథం హత్వా సుఖినః స్యామ మాధవ ॥ 1.37॥ |
| इसलिए, हे माधव! हम अपने ही संबंधी धृतराष्ट्र के पुत्रों को मारने के लिए उपयुक्त नहीं हैं। अपने स्वजनों की हत्या करके हम कैसे सुखी हो सकते हैं? | అందువల్ల, ఓ మాధవ! ధృతరాష్ట్రుని కుమారులను, మన బంధువులను వధించడానికి మనం అర్హులం కాము. మన స్వజనులను సంహరించి మనం ఎలా సంతోషంగా ఉండగలుగుతాం? |
Tasmān nārhā vayaṁ hantuṁ dhārtarāṣhṭrān sva-bāndhavān |
Therefore, O Madhava! We should not kill the sons of Dhritarashtra, who are our own kinsmen. How can we be happy after slaying our own relatives?
Svajanaṁ hi kathaṁ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava ॥ 1.37॥
| यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः | कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ 1.38॥ | యద్యప్యతే న పశ్యంతి లోభోపహతచేతసః | కులక్షయకృతం దోషం మిత్రద్రోహే చ పాతకమ్ ॥ 1.38॥ |
| यद्यपि लोभ से अंधे हुए ये लोग कुल के नाश में दोष और मित्रों से द्रोह करने में पाप नहीं देखते। | ఈ లోభముతో మంత్రముగ్ధులైన వారు, వంశ నాశనానికి కలిగే దోషాన్ని మరియు మిత్ర ద్రోహాన్ని గ్రహించలేక పోతున్నారు. |
Yady apy ete na paśhyanti lobhopahata-chetasah |
Even if these people, blinded by greed, fail to see the sin in destroying their own family and betraying their friends.
Kulakṣhaya-kṛitaṁ doṣhaṁ mitra-drohe cha pātakam ॥ 1.38॥
| कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् | कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ 1.39॥ | కథం న జ్ఞేయమస్మాభిః పాపాదస్మాన్నివర్తితం | కులక్షయకృతం దోషం ప్రపశ్యద్భిర్జనార్దన ॥ 1.39॥ |
| हे जनार्दन! जब हम कुल-क्षय से उत्पन्न दोष को स्पष्ट रूप से देख रहे हैं, तो फिर इस पाप से दूर रहने का विचार हमें क्यों न करना चाहिए? | ఓ జనార్దన! వంశనాశనం వల్ల కలిగే అపాయాలను స్పష్టంగా చూస్తున్న మేము, ఈ పాపం నుండి తప్పుకోవాలని ఎందుకు ఆలోచించకూడదు? |
Kathaṁ na jñeyam asmābhiḥ pāpād asmān nivartitum |
O Janardana! When we clearly see the evil consequences arising from the destruction of a family, why should we not think of abstaining from this sin?
Kulakṣhaya-kṛitaṁ doṣhaṁ prapaśhyadbhir janārdana ॥ 1.39॥
| कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः | धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥ 1.40॥ | కులక్షయే ప్రణశ్యంతి కులధర్మాః సనాతనాః | ధర్మే నష్టే కులం కృత్స్నమధర్మోఽభిభవత్యుత ॥ 1.40॥ |
| जब कुल नष्ट हो जाता है, तो उसके सनातन धर्म भी समाप्त हो जाते हैं। धर्म के विनाश के कारण संपूर्ण कुल अधर्म से घिर जाता है। | వంశం నశించిపోతే, వంశానికి చెందిన సనాతన ధర్మాలు కూడా నశించిపోతాయి. ధర్మం లేనప్పుడు, మొత్తం వంశం అధర్మం చేత క్రమంగా ఆక్రమించబడుతుంది. |
Kulakṣhaye praṇaśhyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
When a family is destroyed, its ancient traditions perish. With the loss of righteousness, the entire lineage gradually succumbs to unrighteousness.
Dharme naṣhṭe kulaṁ kṛitsnam adharmo ’bhibhavaty uta ॥ 1.40॥
| अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः | स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसंकरः ॥ 1.41॥ | అధర్మాభిభవాత్కృష్ణ ప్రదుష్యంతి కులస్త్రియః | స్త్రీషు దుష్టాసు వార్ష్ణేయ జాయతే వర్ణసంకరః ॥ 1.41॥ |
| हे कृष्ण! जब अधर्म की प्रधानता हो जाती है, तब कुल की स्त्रियाँ दूषित हो जाती हैं, और स्त्रियों के भ्रष्ट होने से वर्णसंकर उत्पन्न होता है। | ఓ కృష్ణ! అధర్మం పెరిగినప్పుడు వంశస్త్రీలు భ్రష్టమవుతారు. స్త్రీలు భ్రష్టమైనప్పుడు, వర్ణసంకరము (వివాహేతర సంతానం) ఉద్భవిస్తుంది. |
Adharmābhibhavāt kṛiṣhṇa praduṣhyanti kula-striyaḥ |
O Krishna! When unrighteousness prevails, the women of the family become corrupted, and from their degradation, unwanted progeny (varna-sankara) is born.
Strīṣhu duṣhṭāsu vārṣhṇeya jāyate varṇa-saṅkaraḥ ॥ 1.41॥
| सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च | पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ 1.42॥ | సంకరో నరకాయైవ కులఘ్నానాం కులస్య చ | పతంతి పితరో హ్యేషాం లుప్తపిండోదకక్రియాః ॥ 1.42॥ |
| वर्णसंकर से कुलघातियों और उनके कुल का नाश होता है। पिंडदान और जलतर्पण न मिलने से उनके पितर भी नरक में गिरते हैं। | వర్ణసంకరము వల్ల వంశనాశనము జరుగుతుంది. పిండప్రదానము, తర్పణాది క్రియలు లుప్తమయితాయి, ఫలితంగా వారి పితరులు నరకంలో పడతారు. |
Saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṁ kulasya cha |
Due to the rise of unwanted progeny, both the destroyers of the family and the family itself are doomed. Deprived of sacred offerings and rites, their ancestors fall into hell.
Patanti pitaro hy eṣhāṁ lupta-piṇḍodaka-kriyāḥ ॥ 1.42॥
| दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः | उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ 1.43॥ | దోషైరేతైః కులఘ్నానాం వర్ణసంకరకారకైః | ఉత్సాద్యంతే జాతిధర్మాః కులధర్మాశ్చ శాశ్వతాః ॥ 1.43॥ |
| इस प्रकार कुलघातियों द्वारा उत्पन्न इस वर्णसंकर दोष से जाति और कुल के शाश्वत धर्म नष्ट हो जाते हैं। | వంశనాశన కర్తల వల్ల వర్ణసంకరము కలుగుతుంది. ఈ కారణంగా, వంశ పరంపరగా వచ్చిన ధర్మాలు, కులధర్మాలు అంతరించిపోతాయి. |
Doṣhair etaiḥ kulaghnānāṁ varṇa-saṅkara-kārakaiḥ |
Due to the sinful acts of family destroyers, which lead to unwanted progeny, the eternal traditions of family and society perish.
Utsādyante jāti-dharmāḥ kula-dharmāśh cha śhāśhvatāḥ ॥ 1.43॥
| उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन । नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ 1.44॥ | ఉత్సన్నకులధర్మాణాం మనుష్యాణాం జనార్దన । నరకేఽనియతం వాసో భవతీత్యనుశుశ్రుమ ॥1.44॥ |
| हे जनार्दन! जिन मनुष्यों के कुल-धर्म नष्ट हो जाते हैं, उनका अनिश्चितकाल तक नरक में वास होता है—ऐसा हमने सुना है। | ఓ జనార్దన! కుల ధర్మాలు నశించిన మనుష్యులు నిరవధికంగా నరకంలో నివసించాల్సివస్తుందని విన్నాము. |
Utsanna-kula-dharmāṇāṁ manuṣhyāṇāṁ janārdana |
O Janardana! It is said that those men whose family traditions are destroyed are doomed to dwell in hell indefinitely.
Narake ’niyataṁ vāso bhavatīty anuśhuśhruma ॥ 1.44॥
| अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् । यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ 1.45॥ | అహో బత మహత్పాపం కర్తుం వ్యవసితా వయం । యద్రాజ్యసుఖలోభేన హంతుం స్వజనముద్యతాః ॥ 1.45॥ |
| अहो! हम कितने महान पाप करने का निश्चय कर बैठे हैं कि राज्य और सुख के लोभ में अपने ही स्वजनों को मारने के लिए उद्यत हो गए हैं। | అహో! మేము ఎంత పెద్ద పాపం చేయడానికి సిద్ధమయ్యాం! రాజ్యసుఖాల ఆశలో మన స్వజనులను సంహరించడానికి సిద్ధపడిపోయాము. |
Aho bata mahat pāpaṁ kartuṁ vyavasitā vayam |
Alas! We are determined to commit a great sin by preparing to kill our own kinsmen out of greed for kingdom and pleasures.
Yad rājya-sukha-lobhena hantuṁ sva-janam udyatāḥ ॥ 1.45॥
| यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः । धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ 1.46॥ | యది మామప్రతీకారమశస్త్రం శస్త్రపాణయః । ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుస్తన్మే క్షేమతరం భవేత్ ॥ 1.46॥ |
| यदि कौरव शस्त्र धारण किए हुए युद्धभूमि में मुझ शस्त्रहीन और प्रतिकार न करने वाले को मार भी दें, तो भी मेरे लिए वही उत्तम होगा। | ధృతరాష్ట్ర పుత్రులు నన్ను యుద్ధభూమిలో నిరాయుధంగా, ప్రతిఘటన లేకుండా సంహరించినా, అది నా కొరకు ఎంతో శ్రేయస్కరం. |
Yadi mām apratīkāram aśhastraṁ śhastra-pāṇayaḥ |
If the sons of Dhritarashtra, armed with weapons, slay me unarmed and unresisting in battle, it would be better for me.
Dhārtarāṣhṭrā raṇe hanyus tan me kṣhemataraṁ bhavet ॥ 1.46॥
| सञ्जय उवाच । एवमुक्त्वार्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् । विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ 1.47 ॥ | సంజయ ఉవాచ । ఏవముక్త్వార్జునః సంక్యే రథోపస్థ ఉపావిశత్ । విసృజ్య సశరం చాపం శోకసంవిగ్నమానసః ॥ 1.47 ॥ |
| इस प्रकार कहकर, अर्जुन रथ भाग में बैठ गए। उन्होंने अपना धनुष और बाण त्याग दिए और गहरे शोक व व्याकुलता में डूब गए. | ఈ విధంగా చెప్పిన అర్జునుడు రథంలోన కూర్చున్నాడు.తన విల్లు, బాణాలను వదిలిపెట్టి, తీవ్ర దుఃఖంతో మనోవ్యాకులతతో మునిగిపోయాడు. |
Sañjaya uvācha:
Sanjaya said—Having spoken thus, Arjuna sat down on the chariot, casting aside his bow and arrows, his mind overwhelmed with sorrow.
Evam uktvārjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat |
Visṛijya sa-śaraṁ cāpaṁ śhoka-saṁvigna-mānasaḥ ॥ 1.47॥