| ॐ श्री परमात्मने नमः अथ चतुर्थोऽध्यायः ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः | ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః అథ చతుర్థోఽధ్యాయః జ్ఞానకర్మసన్న్యాసయోగః |
Om Shri Paramatmane Namah
Chapter 4: Jnana Karma Sanyasa Yoga (The Path of Knowledge, Action and Renunciation)
| श्रीभगवानुवाच इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् | विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ 4.1॥ | శ్రీ భగవానువాచ ఇమం వివస్వతే యోగం ప్రోక్తవానహమవ్యయం | వివస్వాన్ మనవే ప్రాహ మనురిక్ష్వాకవేఽబ్రవీత్ ॥ 4.1॥ |
| “मैंने यह अविनाशी योग सबसे पहले विवस्वान (सूर्य) को बताया, विवस्वान ने इसे मनु को सिखाया, और मनु ने इसे इक्ष्वाकु को बताया।” | “నేను ఈ నాశరహితమైన యోగాన్ని మొదటిగా వివస్వాన్ (సూర్య భగవానుని) కి బోధించాను. వివస్వాన్ మనువుకు ఉపదేశించగా, మనువు తన కుమారుడు ఇక్ష్వాకు కి బోధించాడు.” |
śhrī-bhagavān uvācha
“I first imparted this imperishable Yoga to Vivasvan (the Sun God), Vivasvan taught it to Manu, and Manu conveyed it to Ikshvaku.”
imaṁ vivasvate yogaṁ proktavān aham avyayam |
vivasvān manave prāha manur ikṣhvākave ’bravīt || 4.1 ||
| एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः | स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥ 4.2॥ | ఏవం పరంపరాప్రాప్తమిమం రాజర్షయో విదుః | స కాలేనేహ మహతా యోగో నష్టః పరంతప ॥ 4.2॥ |
| इस प्रकार यह योग परंपरा से प्राप्त हुआ था और राजर्षियों (राजा-मुनियों) द्वारा जाना गया। लेकिन, हे परंतप! समय के प्रभाव से यह योग नष्ट हो गया। | ఈ విధంగా, ఈ యోగం పరంపర ద్వారా రాజర్షులు గ్రహించారు. కానీ, ఓ పరంతప! కాల క్రమంలో ఈ యోగం నశించిపోయింది. |
evaṁ paramparā-prāptam imaṁ rājarṣhayo viduḥ |
“This supreme science was thus handed down in disciplic succession, and the saintly kings understood it in this way. But over time, O Parantapa (Arjuna), this Yoga was lost.”
sa kāleneha mahatā yogo naṣhṭaḥ parantapa || 4.2 ||
| स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः | भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥ 4.3॥ | స ఏవాయం మయా తేఽద్య యోగః ప్రోక్తః పురాతనః । భక్తోఽసి మే సఖా చేతి రహస్యం హ్యేతదుత్తమమ్ ॥ 4.3॥ |
| आज मैंने तुम्हें वही प्राचीन योग सिखाया है, क्योंकि तुम मेरे भक्त और प्रिय सखा हो। यह योग वास्तव में एक महान रहस्य है। | ఈ ప్రాచీన యోగాన్ని ఈ రోజు నేను నీకు బోధించాను. ఎందుకంటే, నువ్వు నా భక్తుడివి మరియు నా మిత్రుడవు. ఇది అత్యంత గూఢమైన రహస్యమైనది. |
sa evāyaṁ mayā te ’dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ |
“Today, I have imparted to you this ancient Yoga, because you are my devotee and dear friend. This knowledge is indeed a supreme secret.”
bhakto ’si me sakhā cheti rahasyaṁ hyetad uttamam || 4.3 ||
| अर्जुन उवाच अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः | कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥ 4.4॥ | అర్జున ఉవాచ అపరం భవతో జన్మ పరం జన్మ వివస్వతః | కథమేతద్విజానీయాం త్వమాదౌ ప్రోక్తవానితి ॥ 4.4॥ |
| अर्जुन ने कहा: हे कृष्ण! आपका जन्म तो अभी हुआ है, जबकि विवस्वान (सूर्यदेव) का जन्म बहुत पहले हुआ था। फिर आपने यह योग सबसे पहले उन्हें कैसे सिखाया? | అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు: హే కృష్ణా! మీ జన్మ ఇటీవల జరిగింది, కానీ వివస్వాన్ (సూర్యదేవుడు) మహా పురాతనుడు. మరి మీరు మొదటగా ఈ యోగాన్ని అతనికి ఎలా బోధించగలిగారు? |
arjuna uvāca
Arjuna said: O Krishna! Your birth is recent, whereas Vivasvan (the Sun God) was born long ago. How am I to understand that you taught this Yoga to him first?
aparaṁ bhavato janma paraṁ janma vivasvataḥ |
katham etad vijānīyāṁ tvam ādau proktavān iti || 4.4 ||
| श्रीभगवानुवाच बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन | तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥ 4.5॥ | శ్రీ భగవానువాచ బహూని మే వ్యతీతాని జన్మాని తవ చార్జున | తాన్యహం వేద సర్వాణి న త్వం వేత్థ పరంతప ॥ 4.5॥ |
| “भगवान श्रीकृष्ण बोले: हे अर्जुन! तुम्हारे और मेरे कई जन्म हो चुके हैं। मैं उन सबको जानता हूँ, लेकिन तुम नहीं जानते परंतप!” | శ్రీకృష్ణ భగవాన్ ఇలా అన్నారు: ఓ అర్జునా! నేను మరియు నీవు అనేక జన్మలను అనుభవించాము. వాటన్నింటినీ నేను తెలుసుకోగలను, కానీ ఓ పరంతప! నీకు తెలియదు. |
śrī-bhagavān uvāca
“Lord Krishna said: O Arjuna! Both you and I have passed through many births. I remember all of them, but you do not, O Parantapa (destroys of enemies)!”
bahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna |
tānyahaṁ veda sarvāṇi na tvaṁ vettha parantapa || 4.5 ||
| अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् | प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥ 4.6॥ | అజోఽపి సన్నవ్యయాత్మా భూతానామీశ్వరోఽపి సన్ | ప్రకృతిం స్వామధిష్ఠాయ సంభవామ్యాత్మమాయయా ॥ 4.6॥ |
| मैं अजन्मा हूँ, अविनाशी आत्मा हूँ और समस्त प्राणियों का स्वामी हूँ, फिर भी मैं अपनी प्रकृति को अधीन रखकर अपनी योगमाया के द्वारा प्रकट होता हूँ। | నేను పుట్టుకలేని వాడిని, నశించని ఆత్మను, భూతమాత్రాల (సమస్త ప్రాణుల) యొక్క ప్రభువును అయినప్పటికీ, నా స్వప్రకృతిని నియంత్రించుకుంటూ నా యోగమాయ ద్వారా నేను అవతరిస్తాను. |
ajo’pi sannavyayātmā bhūtānāmīśvaro’pi san |
Though I am unborn, eternal, and the Lord of all beings, yet, by controlling My own material nature, I manifest Myself through My divine Yogamaya (Spiritual Power / Divine Illusion)
prakṛtiṁ svāmadhiṣṭhāya sambhavāmyātma-māyayā || 4.6 ||
| यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत | अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥ 4.7॥ | యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత | అభ్యుత్థానమధర్మస్య తదాత్మానం సృజామ్యహమ్ ॥ 4.7॥ |
| हे भारत (अर्जुन)! जब-जब धर्म की हानि और अधर्म की वृद्धि होती है, तब-तब मैं स्वयं प्रकट होता हूँ। | హే భారత! ఎప్పుడెప్పుడైతే ధర్మము ధర్మం క్షీణమై, అధర్మం ప్రబలినప్పుడు, నేను నా స్వరూపాన్ని సృష్టించుకుంటాను. |
yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata |
“O Bharata (Arjuna), whenever righteousness declines and unrighteousness rises, at that time, I manifest Myself.”
abhyutthānamadharmasya tadātmānaṁ sṛjāmyaham || 4.7 ||
| परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् | धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥ 4.8॥ | పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయ చ దుష్కృతాం | ధర్మస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యుగే ॥ 4.8॥ |
| साधुजनों की रक्षा और दुष्टों के विनाश के लिए, तथा धर्म की पुनः स्थापना हेतु, मैं प्रत्येक युग में प्रकट होता हूँ। | సజ్జనుల పరిరక్షణకు, దుష్టుల నాశనానికి, ధర్మ స్థాపన కోసం, నేను ప్రతి యుగంలో అవతరిస్తాను. |
paritrāṇāya sādhūnāṁ vināśāya ca duṣkṛtām |
“For the protection of the virtuous, the destruction of the wicked, and the re-establishment of righteousness, I incarnate in every Yuga (age).”
dharma-saṁsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge || 4.8 ||
| जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः | त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥ 4.9॥ | జన్మ కర్మ చ మే దివ్యమెవం యో వేత్తి తత్త్వతః | త్యక్త్వా దేహం పునర్జన్మ నైతి మామేతి సోఽర్జున ॥ 4.9॥ |
| हे अर्जुन ! जो मेरे दिव्य जन्म और कर्म को तत्व से जानता है, वह शरीर त्यागने के बाद पुनः जन्म नहीं लेता, बल्कि मेरे पास आ जाता है। | ఓ అర్జున ! ఎవరైతే నా దివ్య జన్మ మరియు కర్మలను యథార్థంగా తెలుసుకుంటారో, వారు శరీరాన్ని విడిచిన తర్వాత మళ్లీ జన్మించరు, వారు నన్ను పొందుతారు. |
janma karma ca me divyam evaṁ yo vetti tattvataḥ |
“O Arjuna! He who truly understands the divine nature of My birth and actions, upon leaving the body, does not take birth again but attains Me.”
tyaktvā dehaṁ punarjanma naiti mām eti so’rjuna || 4.9 ||
| वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः | बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥ 4.10॥ | వీతరాగభయక్రోధా మన్మయా మాముపాశ్రితాః | బహవో జ్ఞానతపసా పూతా మద్భావమాగతాః ॥ 4.10॥ |
| जो राग, भय और क्रोध से मुक्त होकर, मुझमें मन लगाए रहते हैं और मेरी शरण में आते हैं, वे ज्ञान और तपस्या द्वारा शुद्ध होकर मेरे स्वरूप को प्राप्त हो चुके हैं। | రాగం, భయం, క్రోధం లేకుండా, నన్ను ధ్యానిస్తూ, నా ఆశ్రయాన్ని పొందిన వారు, జ్ఞానతపస్సు ద్వారా పవిత్రులై నా స్వరూపాన్ని పొందారు. |
vītarāga-bhaya-krodhā man-mayā mām upāśritāḥ |
“Freed from attachment, fear, and anger, fully absorbed in Me, and taking refuge in Me, many have been purified by knowledge and austerity and have attained My divine nature.”
bahavo jñāna-tapasā pūtā mad-bhāvam āgatāḥ || 4.10 ||
| ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् | मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ 4.11॥ | యే యథా మాం ప్రపద్యంతే తాం స్థథైవ భజామ్యహమ్ | మమ వర్త్మాను వర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః ॥ 4.11॥ |
| जो मुझे जैसे भजते हैं, मैं उन पर वैसे ही अनुग्रह करता हूँ; हे पार्थ सभी मनुष्य सब प्रकार से, मेरे ही मार्ग का अनुवर्तन करते हैं। | ఎవరు ఎలాంటి భక్తితో నన్ను ఆశ్రయిస్తారో, వారికి నేను అలాగే ఫలితం ఇస్తాను. హే పార్థ, అందరూ నా మార్గాన్ని అనుసరిస్తారు, |
ye yathā māṁ prapadyante tāṁs tathaiva bhajāmy aham |
“As people surrender unto Me, I reward them accordingly. O Partha, all men follow My path in every way.”
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 4.11 ||
| काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः | क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥ 4.12॥ | కాంక్షంతః కర్మణాం సిద్ధిం యజంత ఇహ దేవతాః । క్షిప్రం హి మానుషే లోకే సిద్ధిర్భవతి కర్మజా ॥ 4.12॥ |
| “जो लोग कर्मों की सिद्धि की इच्छा रखते हैं, वे इस संसार में देवताओं की पूजा करते हैं, क्योंकि मनुष्यों के संसार में कर्मजनित फल शीघ्र ही प्राप्त होता है।” | జీవులు తమ కార్యసాధన కోసం దేవతలను ఆరాధిస్తారు, ఎందుకంటే మానవ లోకంలో కర్మఫలాలు త్వరగా సిద్ధిస్తాయి. |
kāṅkṣantaḥ karmaṇāṁ siddhiṁ yajanta iha devatāḥ |
“Those who desire success in their actions worship the celestial gods, for success in work is quickly attained in the human world.”
kṣipraṁ hi mānuṣe loke siddhir bhavati karmajā || 4.12 ||
| चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः | तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥ 4.13॥ | చాతుర్వర్ణ్యం మయా సృష్టం గుణకర్మవిభాగశః | తస్య కర్తారమపి మాం విద్ధ్యకర్తారమవ్యయమ్ ॥ 4.13॥ |
| गुणों और कर्मों के आधार पर मैंने चार वर्णों – ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र – की व्यवस्था बनाई है। यद्यपि मैं इसका कर्ता हूँ, परंतु तू मुझे अकर्ता और अविनाशी जान। | గుణకర్మ విభజన ప్రకారం బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర అనే నాలుగు వర్ణాలను నేను సృష్టించాను. అయినప్పటికీ, నన్ను అకర్తా మరియు అవినాశి గా గుర్తించు. |
cātur-varṇyaṁ mayā sṛṣṭaṁ guṇa-karma-vibhāgaśaḥ |
“I created the fourfold division of society—Brāhmaṇa, Kṣhatriya, Vaiśya, and Śūdra—based on qualities and work (Duties). Although I am the creator, know Me to be the non-doer and imperishable.”
tasya kartāram api māṁ viddhy akartāram avyayam || 4.13 ||
| न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा | इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥ 4.14॥ | న మాం కర్మాణి లింపంతి న మే కర్మఫలే స్పృహా | ఇతి మాం యోఽభిజానాతి కర్మభిర్న స బధ్యతే ॥ 4.14॥ |
| न तो मुझे कर्म लिप्त करते हैं और न ही मुझे उनके फलों की कोई इच्छा है। जो इस प्रकार मुझे जानता है, वह कर्मों के बंधन से मुक्त हो जाता है। | కర్మలు నన్ను ప్రభావితం చేయవు, అలాగే నాకూ కర్మఫలాల పట్ల ఎటువంటి ఆసక్తి లేదు. ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకునే వ్యక్తి కర్మ బంధనాలకు గురి కాలేడు. |
na māṁ karmāṇi limpanti na me karma-phale spṛhā |
“Actions do not taint (affect) Me, nor do I have a desire for their results. One who understands this truth about Me is not bound by karma.”
iti māṁ yo’bhijānāti karmabhir na sa badhyate || 4.14 ||
| एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः | कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥ 4.15॥ | ఏవం జ్ఞాత్వా కృతం కర్మ పూర్వైరపి ముముక్షుభిః | కురు కర్మైవ తస్మాత్త్వం పూర్వైః పూర్వతరం కృతమ్ ॥ 4.15॥ |
| पूर्वकाल में भी मोक्ष की इच्छा रखने वाले ज्ञानी पुरुषों ने इस ज्ञान को प्राप्त कर कर्म किया। अतः तुम भी उन्हीं के मार्ग का अनुसरण करते हुए कर्म करो। | “ఇది తెలుసుకొని, గతంలో ముక్తి కోరుకున్న మహర్షులు కూడా తమ కర్తవ్య కర్మలను నిర్వహించారు. కాబట్టి, నీవు కూడా వారి మార్గాన్ని అనుసరించి కర్మ చేయాలి.” |
evaṁ jñātvā kṛtaṁ karma pūrvair api mumukṣubhiḥ |
“Knowing this, the wise seekers of liberation in the past also performed actions. Therefore, you too should perform your duties as they did.”
kuru karmaiva tasmāt tvaṁ pūrvaiḥ pūrvataraṁ kṛtam || 4.15 ||
| किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः | तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ 4.16॥ | కిం కర్మ కిమకర్మేతి కవయోఽప్యత్ర మోహితాః | తత్తే కర్మ ప్రవక్ష్యామి యజ్జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసేఽశుభాత్ ॥ 4.16॥ |
| क्या कर्म है और क्या अकर्म है—इस विषय में बुद्धिमान लोग भी भ्रमित होते हैं। मैं तुम्हें कर्म का वह रहस्य समझाऊँगा जिसे जानकर तुम अशुभ से मुक्त हो जाओगे। | ఏది కర్మ? ఏది అకర్మ? అనే విషయంలో పండితులు కూడా గందరగోళానికి గురయ్యారు. ఇప్పుడు నేను నీకు అసలైన కర్మ రహస్యాన్ని వివరిస్తాను, దాన్ని తెలుసుకొని నీవు అశుభఫలాల నుండి విముక్తి పొందుతావు. |
kiṁ karma kim akarmeti kavayo’pyatra mohitāḥ |
“What is action, and what is inaction? Even the wise are confused about this. I shall explain to you the truth about karma, knowing which you shall be freed from all evils.”
tat te karma pravakṣyāmi yaj jñātvā mokṣyase’śubhāt || 4.16 ||
| कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः | अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥ 4.17॥ | కర్మణో హ్యపి బోద్ధవ్యం బోద్ధవ్యం చ వికర్మణః | అకర్మణశ్చ బోద్ధవ్యం గహనా కర్మణో గతిః ॥ 4.17॥ |
| कर्म को समझना आवश्यक है, विकर्म को भी समझना चाहिए, और अकर्म को भी समझना चाहिए, क्योंकि कर्म का रहस्य बहुत गहन है। | కర్మ అంటే ఏమిటో, శాస్త్రాలు నిషేధించిన వికర్మ అంటే ఏమిటో, ఏపనీ చేయకపోవడమనే అకర్మ అంటే ఏమిటో తెలుసుకోవడం అవసరం, ఎందుకంటే కర్మ మార్గం చాలా సంక్లిష్టమైనది. |
karmaṇo hyapi boddhavyaṁ boddhavyaṁ ca vikarmaṇaḥ |
“One must understand what action is, what forbidden action (prohibited action) is, and also what inaction is, for the ways of karma are indeed mysterious.”
akarmaṇaś ca boddhavyaṁ gahanā karmaṇo gatiḥ || 4.17 ||
| कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः | स बुद्धिमान् मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥ 4.18॥ | కర్మణ్యకర్మ యః పశ్యేదకర్మణి చ కర్మ యః | స బుద్ధిమాన్ మనుష్యేషు స యుక్తః కృత్స్నకర్మకృత్ ॥ 4.18॥ |
| जो व्यक्ति कर्म में अकर्म और अकर्म में कर्म को देखता है, वही बुद्धिमान है और वही समस्त कर्मों को करने वाला सच्चा योगी है। | యెవడు కర్మలో అకర్మను, అకర్మలో కర్మను గ్రహించగలడో, వాడే లోకంలో నిజమైన బుద్ధిమంతుడు మరియు సంపూర్ణ కర్మకర్త. |
karmaṇyakarma yaḥ paśyed akarmaṇi ca karma yaḥ |
“He who sees inaction in action and action in inaction is truly wise among men; he is a yogi and has accomplished all actions.”
sa buddhimān manuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsna-karma-kṛt || 4.18 ||
| यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः | ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥ 4.19॥ | యస్య సర్వే సమారంభాః కామసంకల్పవర్జితాః | జ్ఞానాగ్నిదగ్ధకర్మాణం తమాహుః పండితం బుధాః ॥ 4.19॥ |
| जिसके कर्म इच्छा और संकल्प से मुक्त होते हैं, तथा जिसकी सभी क्रियाएँ ज्ञान की अग्नि में भस्म हो चुकी हैं, उसे ज्ञानीजन विद्वान् घोषित करते हैं। | యెవని సమస్త కార్యములు కామ సంకల్ప రహితమైనవి గానూ, జ్ఞానాగ్ని ద్వారా కర్మలను దహింపబడినవిగా గానూ ఉంటాయో, అటువంటివానిని వివేకులు పండితుడు అని అంటారు. |
yasya sarve samārambhāḥ kāma-saṅkalpa-varjitāḥ |
“He whose actions are free from desires and intentions, and whose works are burnt in the fire of wisdom, is declared wise by the learned.”
jñānāgnidagdha-karmāṇaṁ tamāhuḥ paṇḍitaṁ budhāḥ || 4.19 ||
| त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः | कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥ 4.20॥ | త్యక్త్వా కర్మఫలాసంగం నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః | కర్మణ్యభిప్రవృత్తోఽపి నైవ కించిత్కరోతి సః ॥ 4.20॥ |
| जो कर्मफल में आसक्ति का त्याग कर चुका है, जो सदा तृप्त और आश्रयरहित है, वह कर्म में संलग्न रहते हुए भी वास्तव में कुछ नहीं करता। | కర్మఫలాపేక్ష విడిచిపెట్టి, ఎల్లప్పుడూ తృప్తిగలవాడు, దేనిమీదా ఆధారపడని వాడు కర్మ చేయుచున్నా, నిజానికి ఏమీ చేయనివాడే అవుతాడు. |
tyaktvā karma-phalāsaṅgaṁ nitya-tṛpto nirāśrayaḥ |
“He who has renounced attachment to the fruits of actions, who is always content and independent, even while engaged in work, does nothing at all in reality.”
karmaṇy abhipravṛtto’pi naiva kiñcit karoti saḥ || 4.20 ||
| निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥4.21॥ | నిరాశీర్యతచిత్తాత్మా త్యక్తసర్వపరిగ్రహః । శారీరం కేవలం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్ ।। 4.21 ।। |
| जो इच्छाओं से रहित है, जिसका मन और आत्मा नियंत्रित है और जिसने सभी वस्तुओं का त्याग कर दिया है, वह केवल शरीर से आवश्यक कर्म करता हुआ भी पाप को प्राप्त नहीं होता। | ఆశలన్నింటినీ విడిచిపెట్టి, తన మనస్సును మరియు ఆత్మను నియంత్రించుకున్నవాడు, సమస్త విషయాలను త్యజించి, కేవలం శరీర ధర్మంగా అవసరమైన కర్మలను చేయుచున్నా, అతడు పాపాన్ని పొందడు. |
nirāśīr yata-cittātmā tyakta-sarva-parigrahaḥ |
“He who is free from desires, who has controlled his mind and self, and who has renounced all possessions, though performing bodily actions, incurs no sin.”
śārīraṁ kevalaṁ karma kurvannāpnoti kilbiṣam || 4.21 ||
| यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः | समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥ 4.22॥ | యదృచ్ఛాలాభసంతుష్టో ద్వంద్వాతీతో విమత్సరః | సమః సిద్ధావసిద్ధౌ చ కృత్వా௨పి న నిబధ్యతే॥ 4.22॥ |
| जो सहज रूप से प्राप्त हुए लाभ में संतुष्ट रहता है, जो द्वंद्वों से परे है, जो ईर्ष्या से रहित है और जो सफलता तथा असफलता में समान भाव रखता है, वह कर्म करता हुआ भी बंधन में नहीं पड़ता। | సహజంగా లభించిన దానితో తృప్తిగా ఉండి, ద్వంద్వాలకు అతీతంగా, అసూయరహితంగా, విజయ-పరాజయాలను సమానంగా స్వీకరించే వాడు, కర్మచేసినప్పటికీ బంధాలలో చిక్కుకోడు. |
yadṛcchā-lābha-santuṣṭo dvandvātīto vimatsaraḥ |
“He who is satisfied with whatever comes to him, who is free from dualities, without envy, and steady in success and failure, is not bound even while performing actions.”
samaḥ siddhāv-asiddhau ca kṛtvāpi na nibadhyate || 4.22 ||
| गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः | यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥ 4.23॥ | గతసంగస్య ముక్తస్య జ్ఞానావస్థితచేతసః | యజ్ఞాయాచరతః కర్మ సమగ్రం ప్రవిలీయతే ॥ 4.23॥ |
| जिसका आसक्ति से रहित मन है, जो मुक्त है और जिसका चित्त ज्ञान में स्थिर है, जो केवल यज्ञ (परमार्थ) के लिए कार्य करता है, उसके समस्त कर्म पूर्णतः नष्ट हो जाते हैं। | ఆసక్తి రహితుడై, ముక్తుడై, జ్ఞానంలో స్థిరమైన మనస్సుతో యజ్ఞార్థం ఆచరించే వాని కర్మలు పూర్తిగా లయమవుతాయి |
gata-saṅgasya muktasya jñānāvasthita-cetasaḥ |
“He who is free from attachments, liberated, and whose mind is established in wisdom, performing actions as a sacrifice, has all his karmas completely dissolved.”
yajñāyācarataḥ karma samagraṁ praviliyate || 4.23 ||
| ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् | ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ 4.24॥ | బ్రహ్మార్పణం బ్రహ్మ హవిర్ బ్రహ్మాగ్నౌ బ్రహ్మణా హుతమ్ | బ్రహ్మైవ తేన గంతవ్యం బ్రహ్మకర్మసమాధినా ॥ 4.24॥ |
| यज्ञ का अर्पण ब्रह्म है, यज्ञ की सामग्री ब्रह्म है, यज्ञ की अग्नि ब्रह्म है और यज्ञ करने वाला भी ब्रह्म है। जो व्यक्ति कर्मों में पूर्णतः ब्रह्म भाव से स्थित होता है, वह निश्चित रूप से ब्रह्म को ही प्राप्त करता है। | బ్రహ్మార్పణం బ్రహ్మ, యజ్ఞంలోని హోమసాధనాలు బ్రహ్మ, హవిస్సు బ్రహ్మ, అగ్ని బ్రహ్మ, మరియు హోమం చేసే వాడు కూడా బ్రహ్మ. అట్టి బ్రహ్మకర్మ సమాధిలో నిమగ్నమైనవాడు బ్రహ్మాన్నే పొందుతాడు. |
brahmārpaṇaṁ brahma havir brahmāgnau brahmaṇā hutam |
“The offering in the sacrifice is Brahman, the oblation is Brahman, the fire of the sacrifice is Brahman, and the one performing the sacrifice is also Brahman. One who is fully absorbed in Brahman through his actions will surely attain Brahman.”
brahmaiva tena gantavyaṁ brahma-karma-samādhinā || 4.24 ||
| दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते | ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥ 4.25॥ | దైవమేవాపరే యజ్ఞం యోగినః పర్యుపాసతే । బ్రహ్మాగ్నావపరే యజ్ఞం యజ్ఞేనైవోపజుహ్వతి ॥ 4.25॥ |
| कोई योगीजन देवताओं के पूजनरूप यज्ञ को ही करते हैं ; और दूसरे (ज्ञानीजन) ब्रह्मरूप अग्नि में यज्ञ के द्वारा यज्ञ को हवन करते हैं। | కొంతమంది యోగులు దేవతల యజ్ఞాన్ని ఆచరిస్తారు, మరి కొంతమంది బ్రహ్మమనే అగ్నిలో ఆత్మచేత తమ ఆత్మనే ఆహుతి చేస్తారు. |
daivam evāpare yajñaṁ yoginaḥ paryupāsate |
Some Yogies perform sacrifice to the gods alone; while others (who have realised the Self) offer the self as sacrifice by the Self in the fire of Brahman alone.
brahmāgnāv apare yajñaṁ yajñenaivopajuhvati || 4.25 ||
| श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति | शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥ 4.26॥ | శ్రోత్రాదీనీంద్రియాణ్యన్యే సంయమాగ్నిషు జుహ్వతి | శబ్దాదీన్ విషయానన్య ఇంద్రియాగ్నిషు జుహ్వతి ॥ 4.26॥ |
| कुछ लोग अपने श्रवण और अन्य इंद्रियों को संयम के अग्नि में आहुति रूप में अर्पित करते हैं, जबकि अन्य लोग शब्द और अन्य इंद्रिय विषयों को इंद्रिय अग्नि में होम करते हैं। | కొంతమంది తమ శ్రవణాన్ని మరియు ఇతర ఇంద్రియాలను నియంత్రణ అగ్నిలో ఆహుతిగా అర్పిస్తారు, ఇంకొందరు శబ్దాన్ని మరియు ఇతర ఇంద్రియ విషయాలను ఇంద్రియ అగ్నిలో హోమం చేస్తారు. |
śrotrādīnīndriyāṇyanye sanyamāgniṣu juhvati |
“Some offer their hearing and other senses into the fire of self-discipline, while others sacrifice sound and other sense objects into the fire of the senses.”
śabdādīn viṣayānanye indriyāgniṣu juhvati || 4.26 ||
| सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे । आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ 4.27॥ | సర్వాణీంద్రియకర్మాణి ప్రాణకర్మాణి చాపరే | ఆత్మసంయమయోగాగ్నౌ జుహ్వతి జ్ఞానదీపితే॥ 4.27॥ |
| कुछ अन्य लोग अपने सभी इंद्रिय कर्मों और प्राण कर्मों को ज्ञान से प्रकाशित आत्मसंयम के योग-अग्नि में आहुति रूप में समर्पित करते हैं। | మరికొందరు తమ అన్ని ఇంద్రియ కార్యాలను మరియు ప్రాణ కార్యాలను జ్ఞానంతో ప్రకాశించే ఆత్మ నియంత్రణ యోగ- అగ్నిలో సమర్పిస్తారు. |
sarvāṇi indriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāpare |
“Others offer all the functions of their senses and vital activities into the fire of self-discipline, which is kindled by knowledge.”
ātma-sanyama-yogāgnau juhvati jñāna-dīpite || 4.27 ||
| द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे | स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥ 4.28॥ | ద్రవ్యయజ్ఞాస్తపోయజ్ఞా యోగయజ్ఞాస్తథాపరే | స్వాధ్యాయజ్ఞానయజ్ఞాశ్చ యతయః సంశితవ్రతాః ॥ 4.28॥ |
| कुछ तपस्वीजन द्रव्य-यज्ञ करते हैं, कुछ तपस्या-यज्ञ में लीन होते हैं, कुछ योग-यज्ञ करते हैं, और कुछ दृढ़ व्रत धारण करने वाले साधक स्वाध्याय एवं ज्ञान-यज्ञ में संलग्न रहते हैं। | కొంతమంది భక్తులు ద్రవ్యయజ్ఞాలు చేస్తారు (దానధర్మాలే యజ్ఞంగా), మరికొందరు తపస్సు-యజ్ఞంలో నిమగ్నమై ఉంటారు, మరికొందరు యోగ-యజ్ఞం చేస్తారు, అలాగే కొన్ని నిశ్చయబద్ధమైన వ్రతధారులు స్వాధ్యాయం మరియు జ్ఞానయజ్ఞంలో నిమగ్నమై ఉంటారు. |
dravyayajñās tapoyajñā yoga-yajñās tathāpare |
“Some perform sacrifice by offering material possessions, others through austerities, some through yoga, while yet others—who have taken strict vows—engage in the study and dissemination of spiritual knowledge as their sacrifice.”
svādhyāya-jñāna-yajñāś ca yatayaḥ sanśhita-vratāḥ || 4.28 ||
| अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे | प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥ 4.29॥ | అపానే జుహ్వతి ప్రాణం ప్రాణేఽపానం తథాపరే | ప్రాణాపానగతీ రుద్ధ్వా ప్రాణాయామపరాయణాః ॥ 4.29॥ |
| कुछ योगी अपने अपान वायु में प्राण को अर्पित करते हैं, कुछ प्राण में अपान वायु को अर्पित करते हैं। जो प्राणायाम में संलग्न रहते हैं, वे प्राण और अपान की गति को रोककर आध्यात्मिक उन्नति प्राप्त करते हैं। | కొంతమంది యోగులు తమ అపాన వాయువులో ప్రాణాన్ని ఆహుతిగా ఇస్తారు, మరికొందరు ప్రాణంలో అపానాన్ని సమర్పిస్తారు. ప్రాణాయామ పరాయణులైన వారు ప్రాణ-అపాన గతులను నియంత్రించి ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక స్థితిని పొందుతారు. |
apāne juhvati prāṇaṁ prāṇe ’pānaṁ tathāpare |
Some yogis offer the outgoing breath (Apana Vayu) into the incoming breath (Prana Vayu), while others offer the incoming breath (Prana Vayu) into the outgoing breath (Apana Vayu). By regulating their breathing process through Pranayama, they seek spiritual elevation and mastery over their life force.
prāṇāpāna-gatī ruddhvā prāṇāyāma-parāyaṇāḥ || 4.29 ||
| अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति | सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥ 4.30॥ | అపరే నియతాహారాః ప్రాణాన్ ప్రాణేషు జుహ్వతి | సర్వేఽప్యేతే యజ్ఞవిదో యజ్ఞక్షపితకల్మషాః ॥ 4.30॥ |
| कुछ अन्य लोग नियमित आहार का पालन करते हुए अपनी जीवन ऊर्जा को प्राणों में अर्पित करते हैं। ये सभी यज्ञ को जानने वाले हैं और अपने पापों को यज्ञ के माध्यम से नष्ट कर चुके हैं। | మరికొందరు నియతాహారాన్ని పాటిస్తూ, తమ ప్రాణశక్తిని ప్రాణంలో సమర్పిస్తారు. యజ్ఞాన్ని అర్థం చేసుకున్న ఈ యోగులు తమ పాపాలను యజ్ఞ క్రియ ద్వారా నిర్మూలిస్తారు. |
apare niyatāhārāḥ prāṇān prāṇeṣu juhvati |
“Others, who regulate their diet, offer their life force into the pranic energy. All these practitioners, who understand the significance of sacrifice, are cleansed of their sins through such sacred offerings.”
sarve ’pyete yajña-vido yajña-kṣapita-kalmaṣāḥ || 4.30 ||
| यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् | नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥ 4.31॥ | యజ్ఞశిష్టామృతభుజో యాంతి బ్రహ్మ సనాతనమ్ | నాయం లోకోऽస్త్యయజ్ఞస్య కుతోऽన్యః కురుసత్తమ ॥ 4.31॥ |
| यज्ञ का प्रसाद रूप में बचा हुआ अमृत सेवन करने वाले सनातन ब्रह्म को प्राप्त होते हैं। हे कुरुश्रेष्ठ! जो यज्ञ नहीं करता, उसे इस लोक में भी सुख नहीं मिलता, फिर परलोक में कैसे मिलेगा? | యజ్ఞంలో సమర్పించిన ఆహారాన్ని ప్రసాదంగా స్వీకరించే వారు శాశ్వతమైన బ్రహ్మాన్ని పొందుతారు. హే కురుసత్తమ! యజ్ఞం చేయని వారికి ఈ లోకంలోనే శాంతి లేదంటే, మరి పరలోకంలో ఎలా లభిస్తుంది? |
yajña-śiṣṭāmṛta-bhujo yānti brahma sanātanam |
Those who eat the holy offerings left after a sacrifice reach the eternal Brahman. O best of the Kurus! Those who do not perform sacrifices find no happiness in this world—so how can they expect happiness in the next?
nāyaṁ loko ’styayajñasya kuto ’nyaḥ kuru-sattama || 4.31 ||
| एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे | कर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥ 4.32॥ | ఏవం బహువిధా యజ్ఞా వితతా బ్రహ్మణో ముఖే | కర్మజాన్విద్ధి తాన్స్ర్వానేవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే ॥ 4.32॥ |
| इस प्रकार, वेदों में कई प्रकार के यज्ञों का वर्णन किया गया है, जो ब्रह्म से उत्पन्न हुए हैं। उन्हें सभी कर्मजनित समझो, और इसे जानकर तुम मुक्त हो जाओगे। | ఈ విధంగా, వేదాలలో అనేక రకాల యజ్ఞాలు బ్రహ్మ నుండి ఉద్భవించాయని వివరించబడాయి. అన్నీ కర్మజన్యమైనవేనని తెలుసుకో, దీన్ని గ్రహించడం ద్వారా నీవు ముక్తిని పొందుతావు. |
evaṁ bahu-vidhā yajñā vitatā brahmaṇo mukhe |
Thus, many types of sacrifices have been described in the Vedas as originating from Brahman. Know them all to be born of action, and by understanding this, you shall be liberated.
karma-jān viddhi tān sarvān evaṁ jñātvā vimokṣyase || 4.32 ||
| श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप | सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥ 4.33॥ | శ్రేయాన్ ద్రవ్యమయాద్యజ్ఞాత్ జ్ఞానయజ్ఞః పరంతప | సర్వం కర్మాఖిలం పార్థ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే ॥ 4.33॥ |
| हे परंतप! ज्ञान का यज्ञ भौतिक यज्ञों से श्रेष्ठ है, क्योंकि हे पार्थ, सभी कर्म अंततः ज्ञान में ही विलीन हो जाते हैं। | ఓ పరంతప! జ్ఞానయజ్ఞం భౌతికయజ్ఞాల కంటే శ్రేష్ఠమైనది, ఎందుకంటే, ఓ పార్థ, అన్ని క్రియలు చివరికి జ్ఞానంలోనే లయమవుతాయి. |
śreyān dravya-mayād yajñāj jñāna-yajñaḥ parantapa |
O Parantapa! The sacrifice of knowledge is superior to material sacrifices, for O Partha, all actions ultimately culminate in knowledge.”
sarvaṁ karmākhilaṁ pārtha jñāne parisamāpyate || 4.33 ||
| तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया | उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥ 4.34॥ | తద్విద్ధి ప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా | ఉపదేక్ష్యంతి తే జ్ఞానం జ్ఞానినస్తత్త్వదర్శినః ॥ 4.34॥ |
| उस ज्ञान को तुम गुरु के पास जाकर, श्रद्धा सहित विनम्रता और सेवा के साथ प्राप्त करो। वे तत्वदर्शी ज्ञानी तुम्हें उस ज्ञान का उपदेश देंगे। | ఆ జ్ఞానాన్ని పొందేందుకు తత్వదర్శి గురువును వినయంతో, జిజ్ఞాసతో, మరియు సేవాభావంతో ఆశ్రయించు. సత్యాన్ని దర్శించిన జ్ఞానులు నీకు ఆ జ్ఞానాన్ని బోధిస్తారు. |
tad viddhi praṇipātena paripraśnena sevayā |
“Acquire that knowledge by approaching a realized master with humility, inquiry, and service. The enlightened souls, who have seen the truth, will impart that wisdom to you.”
upadekṣyanti te jñānaṁ jñāninas tattva-darśinaḥ || 4.34 ||
| यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव | येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥ 4.35॥ | యద్ జ్ఞాత్వా న పునర్మోహమ్ ఏవం యాస్యసి పాండవ । యేన భూతాన్యశేషేణ ద్రక్ష్యస్యాత్మన్యథో మయి ॥ 4.35॥ |
| हे पाण्डव! उस ज्ञान को प्राप्त करके तुम फिर से मोह में नहीं पड़ोगे और उस ज्ञान द्वारा समस्त जीवों को अपने आत्मा में तथा अंततः मुझमें देखोगे। | ఈ మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ మరియు గురువు ద్వారా జ్ఞానోదయం సాధించిన పిమ్మట, ఓ అర్జునా, నీవు మరల మోహంలో పడిపోవు. ఈ జ్ఞాన ప్రకాశంతో, నీవు సమస్త ప్రాణులనూ నీలోనూ, నాలోనూ కూడా చూడగలవు. |
yaj jñātvā na punar moham evaṁ yāsyasi pāṇḍava |
“O Pandava! Having gained this knowledge, you will never again fall into delusion. Through it, you will see all living beings in your own self, and ultimately in Me.”
yena bhūtāny aśeṣeṇa drakṣyasy ātmany atho mayi || 4.35 ||
| अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः | सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥ 4.36॥ | అపి చేదసి పాపేభ్యః సర్వేభ్యః పాపకృత్తమః | సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సంతరిష్యసి ॥ 4.36॥ |
| यदि तुम समस्त पापियों में भी सबसे बड़े पापी हो, तो भी ज्ञानरूपी नौका के द्वारा तुम समस्त पापों से पार हो जाओगे। | నీవు అన్ని పాపుల్లో అతి గొప్ప పాపి అయినా, జ్ఞానరూపమైన నావ ద్వారా అన్ని పాపాలను దాటివేస్తావు. |
api ced asi pāpebhyaḥ sarvebhyaḥ pāpakṛttamaḥ |
“Even if you are the greatest of all sinners, you shall cross over all sins by the boat of divine knowledge.”
sarvaṁ jñāna-plavenaiva vṛjinaṁ santariṣyasi || 4.36 ||
| यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन | ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ 4.37॥ | యథైధాంసి సమిద్ధోగ్నిః భస్మసాత్ కురుతేఽర్జున | జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్ కురుతే తథా ॥ 4.37॥ |
| हे अर्जुन! जिस प्रकार प्रज्वलित अग्नि ईंधन को भस्म कर देती है, उसी प्रकार ज्ञानरूपी अग्नि समस्त कर्मों को जला डालती है। | ఓ అర్జునా! ఎలా బాగా వెలుగుతున్న అగ్ని కట్టెలను దహించి భస్మం చేయగలదో, అలాగే జ్ఞానాగ్ని కూడా అన్ని కర్మలను భస్మం చేయగలదు. |
yathaidhāṁsi samiddho ’gnir bhasmasāt kurute ’rjuna |
O Arjuna! Just as a blazing fire reduces wood to ashes, so does the fire of knowledge burn all karma to ashes.
jñānāgniḥ sarva-karmāṇi bhasmasāt kurute tathā || 4.37 ||
| न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते | तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥ 4.38॥ | న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే | తత్స్వయం యోగసంసిద్ధః కాలేనాత్మని విందతి ॥ 4.38॥ |
| इस संसार में ज्ञान के समान पवित्र कुछ भी नहीं है। योग के द्वारा सिद्ध हुआ पुरुष कालक्रम में इसे अपने हृदय में प्राप्त कर लेता है। | ఈ లోకంలో జ్ఞానంతో సమానమైన పవిత్రమైనది మరేదీ లేదు. యోగ సాధన ద్వారా పరిపక్వత పొందినవాడు, కొంతకాలం తర్వాత జ్ఞానాన్ని తనలో పొందుతాడు. |
na hi jñānena sadṛiśhaṁ pavitramiha vidyate |
“In this world, there is nothing as pure as knowledge. One who is perfected in Yoga realizes this knowledge within himself in due course of time.”
tat svayaṁ yoga-saṁsiddhaḥ kālenātmani vindati || 4.38 ||
| श्रद्धावान्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः | ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥ 4.39॥ | శ్రద్ధావాన్ లభతే జ్ఞానం తత్పరః సంయతేంద్రియః । జ్ఞానం లబ్ధ్వా పరామ్ శాంతిమచిరేణాధిచ్ఛతి ॥ 4.39॥ |
| श्रद्धालु, ज्ञान प्राप्त करता है; जो व्यक्ति ज्ञान प्राप्त करने के लिए तत्पर है और जिसने इंद्रियों को वश में किया है, वह शीघ्र ही परम शांति को प्राप्त कर लेता है। | శ్రద్ధ కలిగి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకున్నవాడు జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు. జ్ఞానాన్ని పొందిన తర్వాత, అతడు అతిత్వరగా శాశ్వతమైన పరమ శాంతిని పొందుతాడు.” |
śhraddhāvān labhate jñānaṁ tat-paraḥ saṁyatendriyaḥ |
A person with faith, who is dedicated and has controlled his senses, attains knowledge. Having gained knowledge, he soon attains supreme peace.”
jñānaṁ labdhvā parāṁ śhāntim achireṇādhigachchhati || 4.39 ||
| अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति | नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥ 4.40॥ | అజ్ఞశ్చాశ్రద్ధధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి | నాయం లోకోऽస్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః ॥ 4.40॥ |
| जो अज्ञानी और श्रद्धाहीन है तथा जिसके मन में संदेह है, वह नष्ट हो जाता है। संशयशील व्यक्ति के लिए न तो इस लोक में सुख है, न परलोक में और न ही कोई शांति। | అజ్ఞానము కలిగినవాడు, శ్రద్ధలేని వాడు, ఎప్పుడూ సందేహంలో ఉండే వాడు నాశనమవుతాడు. అటువంటి సంశయభావం కలిగినవానికి ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ సుఖం ఉండదు. |
ajñaśh chāśhraddadhānaśh cha sanśhayātmā vinaśhyati |
“A person who is ignorant, faithless, and always doubtful is doomed. Such a doubtful soul finds no happiness in this world or the next, nor does he attain peace.”
nāyaṁ loko ‘sti na paro na sukhaṁ sanśhayātmanaḥ || 4.40 ||
| योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसञ्छिन्नसंशयम् | आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥ 4.41॥ | యోగసన్న్యస్తకర్మాణం జ్ఞానసంఛిన్నసంశయమ్ | ఆత్మవంతం న కర్మాణి నిబధ్నంతి ధనంజయ ॥ 4.41॥ |
| हे धनंजय! जिसने योग के द्वारा समस्त कर्मों का त्याग कर दिया है और जिसका संदेह ज्ञान द्वारा नष्ट हो गया है, वह कर्मों से बंधता नहीं है। | ఓ ధనంజయ! యోగము ద్వారా తన సమస్త కర్మలను త్యజించిన, జ్ఞానము ద్వారా తన సంశయాలను ఛేదించిన ఆత్మవంతుడు కర్మబంధానికి లోనవడు. |
yoga-sannyasta-karmāṇaṁ jñāna-sanśhinnasaṁśhayam |
“O Dhananjaya! One who has renounced all actions through Yoga, and whose doubts are dispelled by knowledge, is not bound by actions.”
ātmavantaṁ na karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya || 4.41 ||
| तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः | छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥ 4.42॥ | తస్మాదజ్ఞానసంభూతం హృత్స్థం జ్ఞానాసినాత్మనః | ఛిత్త్వైనం సంశయం యోగమాతిష్ఠోత్తిష్ఠ భారత ॥ 4.42॥ |
| अतः हृदय में स्थित अज्ञानजनित इस संशय को अपने आत्मा के ज्ञानरूपी तलवार से काटकर योग में स्थित होकर उठ खड़े हो, हे भारत! | కాబట్టి, హృదయంలో ఉత్పన్నమైన అజ్ఞానసంభూతమైన ఈ సంశయాన్ని జ్ఞానరూపమైన ఖడ్గంతో ఛేదించి, యోగంలో స్థిరమై నిలుచో, ఓ భారత! |
tasmād ajñāna-sambhūtaṁ hṛit-sthaṁ jñānāsinā ’tmaṇaḥ |
“Therefore, O Bharata! With the sword of knowledge, cut off this doubt that has arisen in your heart due to ignorance, and take refuge in Yoga. Arise and stand firm!
chhittvainaṁ sanśhayaṁ yogam ātiṣhṭhottiṣhṭha bhārata || 4.42 ||
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे ज्ञानकर्मसंन्यासयोगो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥
ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే జ్ఞానకర్మసన్న్యాసయోగో నామ చతుర్థోధ్యాయః ||
“Om Tat Sat! Thus ends the fourth chapter, titled ‘The Yoga of Knowledge, actions and Renunciation,’ in the Upanishads of the sacred Bhagavad Gita, which is the scripture of Brahmavidya and Yoga shastra, through the dialogue between Lord Krishna and Arjuna.”