| ॐ श्री परमात्मने नमः अथ पञ्चमोऽध्यायः कर्मसंन्यासयोगः | ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః అథ పంచమోఽధ్యాయః కర్మసన్యాసయోగః |
Om Shri Paramatmane Namaha
This marks the beginning of Chapter 5 – (Karma-sannyāsa-yogaḥ).
| अर्जुन उवाच | संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि | यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥ 5.1॥ | అర్జున ఉవాచ । సన్న్యాసం కర్మణాం కృష్ణ పునర్యోగం చ శంససి | యచ్ఛ్రేయ ఏతయోరేకం తన్మే బ్రూహి సునిశ్చితమ్ ।। 5.1 ।। |
| अर्जुन बोले: हे कृष्ण! आप कर्मसंन्यास की और कर्मयोग की प्रशंसा कर रहे हैं। इन दोनों में से कौन-सा अधिक श्रेष्ठ है? कृपया निश्चित रूप से बताइए। | అర్జునుడు అన్నాడు : ఓ శ్రీ కృష్ణా, నీవు కర్మ సన్యాసమును ప్రశంసించావు మరియు కర్మ యోగమును కూడా చేయమన్నావు. ఈ రెంటిలో ఏది శ్రేయస్కరమో ఖచ్చితముగా చెప్పుము. |
arjuna uvāca |
Arjuna said: O Krishna! You praise both renunciation of action (Sannyasa) and the path of selfless action (Karma Yoga). Which of these is truly the better path? Please tell me decisively (leaving no room for argument.)
sannyāsaṁ karmaṇāṁ kṛṣṇa punar yogaṁ ca śaṁsasi |
yacchreya etayor ekaṁ tan me brūhi su-niścitam ॥ 5.1॥
| श्रीभगवानुवाच | संन्यासः कर्मयोगश्च नि:श्रेयसकरावुभौ | तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥ 5.2॥ | శ్రీ భగవానువాచ | సన్న్యాసః కర్మయోగశ్చ నిఃశ్రేయసకరావుభౌ | తయోస్తు కర్మసంన్యాసాత్ కర్మయోగో విశిష్యతే ॥ 5.2॥ |
| भगवान बोले: कर्मसंन्यास और कर्मयोग – दोनों ही मोक्ष प्रदान करने वाले हैं। परंतु, कर्मसंन्यास की अपेक्षा कर्मयोग श्रेष्ठ है। | శ్రీ భగవాన్ పలికెను: కర్మసంన్యాసం మరియు కర్మయోగం రెండూ మోక్షాన్ని ప్రసాదించగలవు. అయితే, కర్మసంన్యాసాన్ని మించిన ఉత్తమ మార్గం కర్మయోగమే. |
śrībhagavān uvāca |
The Supreme Lord said: Both renunciation of action (Sannyasa) and selfless action (Karma Yoga) lead to liberation. However, between the two, Karma Yoga is superior to renunciation.
sannyāsaḥ karmayogaś ca niḥśreyasakarāvubhau |
tayos tu karmasannyāsāt karmayogo viśiṣyate ॥ 5.2॥
| ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति | निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥ 5.3॥ | జ్ఞేయః స నిత్యసంన్యాసీ యో న ద్వేష్టి న కాంక్షతి | నిర్ద్వంద్వో హి మహాబాహో సుఖం బంధాత్ ప్రముచ్యతే ॥ 5.3॥ |
| जो न तो किसी से द्वेष करता है और न किसी वस्तु की आकांक्षा करता है, उसे नित्यसंन्यासी (सच्चा संन्यासी) समझना चाहिए। हे महाबाहो! जो व्यक्ति द्वन्द्वों (सुख-दुःख, लाभ-हानि) से मुक्त है, वह आसक्ति के बंधन से सरलता से मुक्त हो जाता है। | ఎవరైనా ద్వేషించకుండా, ఆకాంక్ష లేకుండా ఉంటే, అతనిని నిజమైన సంన్యాసిగా భావించాలి. ఓ మహాబాహో! ద్వంద్వాల (సుఖ-దుఃఖ, లాభ-నష్టo) నుండి విముక్తుడైనవాడు, కర్మ బంధనాల నుండి సులభంగా విముక్తి పొందగలడు. |
jñeyaḥ sa nityasannyāsī yo na dveṣṭi na kāṅkṣati |
One who neither hates nor desires anything is a true renunciant (Sannyasi). O mighty-armed Arjuna! Such a person, free from all dualities (happiness-sorrow, success-failure), easily becomes liberated from bondage.
nirdvandvo hi mahābāho sukhaṁ bandhāt pramucyate ॥ 5.3॥
| साङ्ख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः | एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥ 5.4॥ | సాంఖ్యయోగౌ పృథగ్బాలాః ప్రవదంతి న పండితాః | ఏకమప్యాస్థితస్సమ్యక్ ఉభయోర్విందతే ఫలమ్ ॥ 5.4॥ |
| जो लोग अज्ञानी होते हैं, वे ही सांख्य और कर्मयोग को अलग-अलग कहते हैं। परंतु ज्ञानीजन ऐसा नहीं मानते। जो भी व्यक्ति इनमें से किसी एक मार्ग में सम्यक् रूप से स्थित होता है, वह दोनों के ही फल को प्राप्त करता है। | అజ్ఞానులు మాత్రమే సాంఖ్య (జ్ఞానయోగ) మరియు కర్మయోగాన్ని వేరువేరు అని భావిస్తారు, కానీ పండితులు అలా అనుకోరు. ఎవరైతే ఈ రెండు మార్గాలలో ఏదో ఒకదానిలో స్థిరంగా ఉంటారో, వారు రెండింటి ఫలితాలను పొందగలరు. |
sāṅkhyayogau pṛthag bālāḥ pravadanti na paṇḍitāḥ |
Only ignorant people say that Sankhya (path of knowledge) and Karma Yoga (path of action) are different, but wise people do not think so. One who follows either of these paths properly will attain the fruits of both.
ekamapyāsthitaḥ samyag ubhayorvindate phalam ॥ 5.4॥
| यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते। एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति॥ 5.5॥ | యత్సాంఖ్యైః ప్రాప్యతే స్థానం తద్యోగైరపి గమ్యతే। ఏకం సాంఖ్యం చ యోగం చ యః పశ్యతి స పశ్యతి॥ 5.5॥ |
| जो स्थिति सांख्य (ज्ञान मार्ग) से प्राप्त होती है, वह योग (कर्म मार्ग) से भी प्राप्त होती है। जो व्यक्ति सांख्य और योग को एक समान देखता है, वही वास्तव में देखता है. | సాంఖ్య (జ్ఞాన మార్గం) ద్వారా పొందబడే స్థితి, యోగ (కర్మ మార్గం) ద్వారా కూడా పొందబడుతుంది. సాంఖ్య మరియు యోగాన్ని ఒకటిగా చూసేవాడు నిజంగా చూచినవాడవుతాడు. |
yat sāṅkhyaiḥ prāpyate sthānaṁ tad yogair api gamyate
The state attained through Sankhya (the path of knowledge) is also reached through Yoga (the path of action). One who sees Sankhya and Yoga as one truly sees.
ekaṁ sāṅkhyaṁ ca yogaṁ ca yaḥ paśyati sa paśyati॥ 5.5॥
| संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः | योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥ 5.6॥ | సంన్యాసస్తు మహాబాహో దుఃఖమాప్తుమయోగతః | యోగయుక్తో మునిర్బ్రహ్మ నచిరేణాధిగచ్ఛతి ॥ 5.6॥ |
| हे महाबाहो! संन्यास तो योग के बिना कष्टकारक है, परंतु योगयुक्त मुनि शीघ्र ही ब्रह्म को प्राप्त कर लेता है। | హే మహాబాహో! యోగం లేకుండా తీసుకున్న సంన్యాసం కష్టతరం. అయితే, నిష్కామకర్మచేసే ముని అచిరకాలంలోనే బ్రహ్మసాక్షాత్కారం పొందుతాడు. |
saṁnyāsas tu mahābāho duḥkham āptum ayogataḥ |
O mighty-armed one! Renunciation (Sannyasa) without Yoga is difficult and full of suffering, but a sage who is engaged in Yoga swiftly attains the Supreme Brahman.
yoga-yukto munir brahma na cireṇādhigacchati ॥ 5.6॥
| योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः। सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ 5.7॥ | యోగయుక్తో విశుద్ధాత్మా విజితాత్మా జితేంద్రియః | సర్వభూతాత్మభూతాత్మా కుర్వన్నపి న లిప్యతే ॥ 5.7॥ |
| जो व्यक्ति योग में स्थित है, जिसकी आत्मा शुद्ध है, जिसने अपने मन और इंद्रियों को जीत लिया है और जो सभी प्राणियों में आत्मा को देखता है—वह कर्म करते हुए भी कर्म के बंधन में नहीं फँसता | | యోగాన్ని ఆచరించే శుద్ధమైన మనస్సు కలవాడు, తనను తాను జయించుకున్నవాడు, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకున్నవాడు మరియు అన్ని జీవులలో తనను చూసేవాడు, పనులు చేస్తున్నప్పటికీ వాటి ఫలితాలకు గురి కాడు. |
yoga-yukto viśhuddhātmā vijitātmā jitendriyaḥ
A person who is devoted to yoga, has a pure soul, has controlled his mind and senses, and sees himself in all beings, is not affected by his actions, even while performing them.
sarva-bhūtātma-bhūtātmā kurvann api na lipyate ॥ 5.7॥
| नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् | पश्यञ्शृणवन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नङ्गच्छन्स्वपन्श्वसन् ॥ 5.8॥ | నైవ కించిత్కరోమీతి యుక్తో మన్యేత తత్త్వవిత్ | పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్ అశ్నన్ గచ్ఛన్ స్వపన్ శ్వసన్ ॥ 5.8॥ |
| जो सच्चा योगी और तत्वज्ञान से युक्त है, वह सोचता है कि “मैं कुछ नहीं कर रहा हूँ”—भले ही वह देखता है, सुनता है, छूता है, सूँघता है, खाता है, चलता है, सोता है या साँस लेता है. | యోగంలో స్థిరమైన మరియు తత్వజ్ఞానంతో కూడిన వ్యక్తి, “నేను ఏమీ చేయడం లేదు” అని భావిస్తాడు, అతను చూస్తున్నా, వినినా, స్పృశిస్తున్నా, ఘ్రాణిస్తున్నా, తినినా, నడుస్తున్నా, నిద్రిస్తున్నా, శ్వాస తీసుకున్నా అయినప్పటికీ ॥ |
naiva kiñcit karomīti yukto manyeta tattvavit |
A true yogi, who has realized the truth, thinks, “I do nothing at all,” even while seeing, hearing, touching, smelling, eating, walking, sleeping, and breathing॥ 5.8॥
paśhyañ śhṛṇvan spṛśañ jighrann aśhnan gachchhan svapan śhvasan ॥ 5.8॥
| प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि। इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ 5.9॥ | ప్రలపన్ విసృజన్ గృహ్ణన్నున్మిషన్ నిమిషన్నపి । ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేషు వర్తంత ఇతి ధారయన్ ॥ 5.9॥ |
| बोलते, त्यागते, ग्रहण करते, आँखें खोलते और बंद करते हुए भी, जो व्यक्ति यह समझता है कि इन्द्रियाँ ही इन्द्रियों के विषयों में प्रवृत्त हो रही हैं, वह ज्ञानी है॥ | మాట్లాడుతూ, విడిచిపెడుతూ, పట్టుకుంటూ, కళ్ళు తెరిచే మరియు మూసే సమయంలో కూడా, ఇంద్రియాలు ఇంద్రియార్థాలలోనే పనిచేస్తున్నాయని భావించే వ్యక్తి జ్ఞాని. |
pralapan visṛjan gṛhṇann unmiṣan nimiṣann api
While speaking, releasing, grasping, opening, and closing the eyes, one who realizes that the senses are merely engaging with their objects is wise.
indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan ॥ 5.9॥
| ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः। लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा॥ 5.10॥ | బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా కరోతి యః। లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివాంభసా॥ 5.10॥ |
| जो व्यक्ति समस्त कर्मों को ब्रह्म में अर्पित करके, आसक्ति को त्यागकर कार्य करता है, वह पाप से उसी प्रकार अछूता रहता है जैसे जल में कमल का पत्ता. | సర్వకర్మలను బ్రహ్మార్పణంగా చేసి, ఫలాపేక్ష లేకుండా క్రియలు నిర్వహించే వాడు పాపము అంటకుండా స్వచ్ఛంగా ఉంటాడు. ఇది పద్మపత్రం (తామరాకు) నీటిలో ఉన్నా నీరు తామరాకును అంటనివిధంగా. |
brahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgaṁ tyaktvā karoti yaḥ।
One who performs all actions, offering them to Brahman and renouncing attachment, remains untouched by sin, just as a lotus leaf remains unaffected by water.
lipyate na sa pāpena padma-patram ivāmbhasā॥ 5.10॥
| कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि। योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये॥ 5.11॥ | కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైరింద్రియైరపి | యోగినః కర్మ కుర్వంతి సఙ్గం త్యక్త్వాత్మశుద్ధయే ॥ 5.11॥ |
| योगीजन आसक्ति को त्यागकर, शरीर, मन, बुद्धि और शुद्ध इंद्रियों से आत्म-शुद्धि के लिए कर्म करते हैं. | యోగులు మమకారాన్ని విడిచిపెట్టి, శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి మరియు శుద్ధమైన ఇంద్రియాలతో ఆత్మశుద్ధి కోసం కర్మలను చేస్తారు. |
kāyena manasā buddhyā kevalair indriyaiḥ api
Yogis, renouncing attachment, perform actions with the body, mind, intellect, and even with the senses, for the purification of the self.
yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṁ tyaktvā ātma-śuddhaye ॥ 5.11॥
| युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम्। अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते॥ 5.12॥ | యుక్తః కర్మఫలం త్యక్త్వా శాంతిమాప్నోతి నైష్ఠికీమ్ | అయుక్తః కామకారేణ ఫలే సక్తో నిబధ్యతే ॥ 5.12॥ |
| जो व्यक्ति अपनी चेतना को भगवान में स्थिर करके समस्त कर्मों के फल का त्याग करता है, वह स्थायी शांति प्राप्त करता है; जबकि जो व्यक्ति आसक्ति के साथ कर्म करता है, वह फल की इच्छा से बंध जाता है. | పరమాత్మ చైతన్యంలో లీనమైనవాడు అన్ని క్రియల ఫలాలను త్యజించి శాశ్వత శాంతిని పొందుతాడు. కాని కోరికలకు లోనై ఫలాపేక్షతో పనిచేసేవాడు కర్మబంధంలో చిక్కుకుంటాడు. |
yuktaḥ karma-phalaṁ tyaktvā śhāntim āpnoti naiṣṭhikīm
A person who is united in consciousness with God, renouncing the fruits of all actions, attains everlasting peace; whereas one who is not united in such consciousness, being impelled by desires and attached to the fruits, becomes entangled.
ayuktaḥ kāma-kāreṇa phale sakto nibadhyate॥ 5.12॥
| सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी | नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥ 5.13॥ | సర్వకర్మాణి మనసా సన్న్యస్యాస్తే సుఖం వశీ | నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్న కారయన్ ॥ 5.13॥ |
| आत्म-नियंत्रित और आसक्ति-रहित व्यक्ति सभी कर्मों को मन से त्यागकर, नौ द्वारों वाले शरीर रूपी नगर में सुखपूर्वक निवास करता है, न स्वयं कुछ करता है और न किसी से करवाता है॥ | స్వయం నియంత్రణ కలిగి, ఆసక్తి లేకుండా, యోగి తన మనస్సుచేత అన్ని క్రియలను త్యజించి, తొమ్మిది ద్వారములు గల శరీరరూప నగరంలో సుఖంగా నివసిస్తాడు; తాను ఏమీ చేయకుండా, ఇతరులచేత చేయించకుండా ఉంటాడు॥ |
sarva-karmāṇi manasā sannyasyāste sukhaṁ vaśhī
The self-controlled and unattached yogi, having mentally renounced all actions, resides happily in the city of nine gates (the body), neither performing actions nor causing others to act.
nava-dvāre pure dehī naiva kurvan na kārayan ॥ 5.13॥
| न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः। न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते॥ 5.14॥ | న కర్తృత్వం న కర్మాణి లోకస్య సృజతి ప్రభుః। న కర్మఫలసంయోగం స్వభావస్తు ప్రవర్తతే॥ 5.14॥ |
| परमात्मा न तो कर्मों में कर्तृत्व भाव को उत्पन्न करते हैं, न ही कर्मों की रचना करते हैं और न ही कर्मों के फल से कोई संबंध स्थापित करते हैं। यह सब जीव के स्वभाव के कारण स्वाभाविक रूप से होता है। | పరమాత్మ కర్మలలో కర్తృత్వ భావాన్ని సృష్టించడు, కర్మలను కూడా సృష్టించడు, అలాగే కర్మల ఫలితాలతో సంబంధాన్ని కూడా సృష్టించడు. ఇవన్నీ జీవుని స్వభావం వల్ల స్వయంగా జరుగుతాయి. |
na kartṛtvaṁ na karmāṇi lokasya sṛjati prabhuḥ
The Supreme Lord neither creates the sense of doership in actions, nor does He create actions themselves, nor the connection of actions with their results. All this happens naturally due to the living being’s own nature.
na karma-phala-saṁyogaṁ svabhāvas tu pravartate॥ 5.14॥
| नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः। अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः॥ 5.15॥ | నాదత్తే కస్యచిత్పాపం న చైవ సుకృతం విభుః। అజ్ఞానేనావృతం జ్ఞానం తేన ముహ్యంతి జంతవః॥ 5.15॥ |
| सर्वव्यापी परमात्मा किसी के पाप या पुण्य को ग्रहण नहीं करता। जीवों का ज्ञान अज्ञान से आवृत हो जाने के कारण वे मोहित हो जाते हैं॥ | సర్వవ్యాప్తి పరమాత్మ ఎవరి పాపం లేదా పుణ్యాన్ని స్వీకరించడు. జీవుల జ్ఞానం అజ్ఞానంతో ఆవృతమై ఉండడం వల్ల వారు మోహితులవుతారు. |
nādatte kasyacit pāpaṁ na caiva sukṛtaṁ vibhuḥ
The all-pervading Supreme does not accept anyone’s sin or virtue. Beings are deluded because their knowledge is covered by ignorance.
ajñānenāvṛtaṁ jñānaṁ tena muhyanti jantavaḥ॥ 5.15॥
| ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः। तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम्॥ 5.16॥ | జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మనః। తేషామాదిత్యవద్ జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్॥ 5.16॥ |
| जिनके आत्मा का अज्ञान ज्ञान से नष्ट हो गया है, उनके लिए वह ज्ञान परम तत्व को उसी प्रकार प्रकाशित करता है जैसे सूर्य उदय होने पर सब कुछ प्रकाशित करता है. | ఎవరికి ఆత్మకు సంబంధించిన అజ్ఞానం తొలగిపోయిందో, వారి జ్ఞానం సూర్యుడిలా ఆత్మ తత్త్వాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది. |
jñānena tu tad ajñānaṁ yeṣhāṁ nāśhitam ātmanaḥ
For those whose ignorance has been destroyed by knowledge, that knowledge reveals the Supreme, just as the sun illuminates everything upon rising.
teṣhām āditya-vaj jñānaṁ prakāśhayati tat param॥ 5.16॥
| तबुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः । गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिषूतकल्मषाः ॥ 5.17॥ | తద్బుద్ధయస్తదాత్మానః తన్నిష్ఠాస్తత్పరాయణాః । గచ్ఛంత్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః ॥ 5.17॥ |
| जिनकी बुद्धि, आत्मा, निष्ठा और परम लक्ष्य सब परमात्मा में स्थित हैं, और जिनके पाप ज्ञान द्वारा नष्ट हो गए हैं, वे पुनर्जन्म को प्राप्त नहीं होते. | యెవరి బుద్ధి, ఆత్మ, నిష్ఠ మరియు పరమ లక్ష్యం అంతా పరమాత్మలో స్థిరంగా ఉన్నాయో, మరియు యెవరి పాపాలు జ్ఞానంతో నశించాయో, వారు పునర్జన్మను పొందరు |
tad-buddhayaḥ tad-ātmānaḥ tan-niṣṭhāḥ tat-parāyaṇāḥ
Those whose intellect, mind, faith, and refuge are all fixed in the Supreme, and whose sins have been destroyed by knowledge, do not take birth again.
gacchanti apunar-āvṛttim jñāna-nirdhūta-kalmaṣāḥ॥ 5.17॥
| विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि। शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः॥ 5.18॥ | విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని | శుని చైవ శ్వపాకే చ పండితాః సమదర్శినః ॥ 5.18॥ |
| जो विद्या और विनय से सम्पन्न ब्राह्मण, गाय, हाथी, कुत्ता और चाण्डाल में समान दृष्टि रखते हैं, वे पण्डित कहलाते हैं. | శాస్త్రజ్ఞానము మరియు వినయము కలిగిన బ్రాహ్మణునియందు, ఆవుయందు, ఏనుగుయందు, కుక్కయందు, చాండాలునియందు సమాన దృష్టి కలిగినవారు నిజమైన పండితులు అని పిలవబడతారు. |
vidyā-vinaya-sampanne brāhmaṇe gavi hastini
Those who see with equal vision a learned and humble Brahmin, a cow, an elephant, a dog, and a dog-eater are considered wise.
śuni caiva śva-pāke ca paṇḍitāḥ sama-darśinaḥ॥ 5.18॥
| इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः। निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद् ब्रह्मणि ते स्थिताः॥ 5.19॥ | ఇహైవ తైర్జితః సర్గో యేషాం సామ్యే స్థితం మనః | నిర్దోషం హి సమం బ్రహ్మ తస్మాద్ బ్రహ్మణి తే స్థితాః ॥ 5.19॥ |
| जिनका मन समता में स्थित है, उन्होंने इसी जीवन में सृष्टि को जीत लिया है। क्योंकि ब्रह्म निर्दोष और सम है, इसलिए वे ब्रह्म में स्थित हैं. | ఏవరి మనస్సు సమత్వంలో స్థిరంగా ఉందో, వారు ఈ జన్మలోనే సృష్టిని జయిస్తారు. ఎందుకంటే బ్రహ్మ నిర్దోషం మరియు సమం, అందువల్ల వారు బ్రహ్మలో స్థితులై ఉన్నారు. |
ihaiva tair jitaḥ sargo yeṣhāṁ sāmye sthitaṁ manaḥ
Those whose minds are established in equanimity have conquered this very life (cycle of birth and death). Being flawless and impartial like Brahman, they are therefore established in Brahman.
nirdoṣhaṁ hi samaṁ brahma tasmād brahmaṇi te sthitāḥ॥ 5.19॥
| न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम्। स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद् ब्रह्मणि स्थितः॥ 5.20॥ | న ప్రహృష్యేత్ ప్రియం ప్రాప్య నోద్విజేత్ ప్రాప్య చాప్రియమ్ | స్థిరబుద్ధిరసంమూఢో బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మణి స్థితః ॥ 5.20॥ |
| जो व्यक्ति प्रिय वस्तु प्राप्त होने पर हर्षित नहीं होता और अप्रिय वस्तु मिलने पर उद्विग्न नहीं होता, जिसकी बुद्धि स्थिर है, जो मोहित नहीं होता और जो ब्रह्म को जानता है, वह ब्रह्म में स्थित होता है॥ | ప్రియమైనది పొందినప్పుడు ఆనందించని, అప్రమేయమైనది పొందినప్పుడు కలవరపడని, స్థిరమైన బుద్ధి కలిగి, మోహితుడు కాకుండా బ్రహ్మను తెలిసినవాడు బ్రహ్మలో స్థితుడై ఉంటాడు. |
na prahṛṣyet priyam prāpya nodvijet prāpya cāpriyam
A person who does not rejoice upon obtaining something pleasant nor become agitated upon receiving something unpleasant, who has a steady intellect, is undeluded, and knows the Supreme, remains situated in the Supreme.
sthira-buddhir asammūḍho brahma-vid brahmaṇi sthitaḥ॥ 5.20॥
| बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम्। स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते॥ 5.21॥ | బాహ్యస్పర్శేష్వసక్తాత్మా విందత్యాత్మని యత్సుఖమ్ | స బ్రహ్మయోగయుక్తాత్మా సుఖమక్షయమశ్నుతే ॥ 5.21॥ |
| जो व्यक्ति बाहरी इन्द्रिय-स्पर्शों में आसक्त नहीं होता, वह अपने आत्मा में जो सुख है उसे प्राप्त करता है। ऐसा ब्रह्म-योग से युक्त आत्मा वाला व्यक्ति अक्षय सुख का अनुभव करता है. | బాహ్య ఇంద్రియ స్పర్శల పట్ల ఆసక్తి లేని వ్యక్తి తన ఆత్మలో ఉన్న సుఖాన్ని పొందుతాడు. బ్రహ్మయోగంతో యుక్తమైన ఆత్మవంతుడు అక్షయమైన (శాశ్వతమైన )సుఖాన్ని అనుభవిస్తాడు. |
bāhya-sparśeṣv asaktātmā vindaty ātmani yat sukham
A person who is unattached to external sensory pleasures finds the happiness that lies within the self. Such a person, united with Brahman through yoga, experiences unending bliss.
sa brahma-yoga-yuktātmā sukham akṣayam aśnute॥ 5.21॥
| ये हि संस्पर्शजा भोगा: दुःखयोनय एव ते। आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः॥ 5.22॥ | యే హి సంస్పర్శజా భోగా దుఃఖయోనయ ఏవ తే | ఆద్యంతవంతః కౌంతేయ న తేషు రమతే బుధః ॥ 5.22॥ |
| जो भोग इन्द्रियों के संपर्क से उत्पन्न होते हैं, वे वास्तव में दुख के कारण हैं। हे कौन्तेय, वे आदि और अंत वाले हैं (अनित्य हैं), इसलिए बुद्धिमान व्यक्ति उनमें आनंद नहीं लेता॥ | ఇంద్రియాల స్పర్శ ద్వారా కలిగే భోగాలు నిజానికి దుఃఖానికి కారణం అవుతాయి. హే కౌంతేయ, అవి ప్రారంభం మరియు ముగింపు కలవిగా ఉంటాయి (అనిత్యము), అందువల్ల జ్ఞాని వాటిలో ఆనందం పొందడు॥ |
ye hi sansparśha-jā bhogā duḥkha-yonaya eva te
Pleasures that arise from contact with the senses are indeed sources of misery. O Kaunteya, they have a beginning and an end (impermanence /perishable); therefore, the wise do not delight in them.
ādyantavantaḥ kaunteya na teṣhu ramate budhaḥ॥ 5.22॥
| शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् | कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥ 5.23॥ | శక్నోతీహైవ యః సోఢుం ప్రాక్షరీరవిమోక్షణాత్ | కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్తః స సుఖీ నరః ॥ 5.23॥ |
| जो व्यक्ति शरीर छोड़ने से पहले ही काम और क्रोध से उत्पन्न होने वाले वेगों को सहन करने में सक्षम होता है, वही योगी है और वही सुखी मनुष्य है. | శరీరాన్ని విడిచిపెట్టే ముందు, ఎవడు కామక్రోధాలవల్ల కలిగే ఉద్రేకాన్ని తట్టుకోగలడో, ఆ వ్యక్తి యోగి మరియు సుఖంగా ఉంటాడు. |
śaknotīhaiva yaḥ soḍhuṁ prāk śarīra-vimokṣaṇāt |
He who is able to withstand the force of desire and anger before casting off the body is a yogi and a happy man.
kāma-krodhodbhavaṁ vegaṁ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ ॥ 5.23॥
| योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः। स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति॥ 5.24॥ | యోఽంతఃసుఖోఽంతరారామస్తథాంతర్జ్యోతిరేవ యః। స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం బ్రహ్మభూతోఽధిగచ్ఛతి॥ 5.24॥ |
| जो व्यक्ति अपने भीतर ही सुख का अनुभव करता है, अपने आत्मा में ही आनंदित रहता है, और जिसका प्रकाश भी भीतर से ही आता है, वह योगी ब्रह्मनिर्वाण (परम शांति) को प्राप्त होता है और ब्रह्म के साथ एकाकार हो जाता है. | ఎవడు తన అంతరంగంలోనే సుఖాన్ని పొందుతాడో, తన ఆత్మలోనే ఆనందిస్తాడో, మరియు తన లోపల నుండే జ్యోతిని పొందుతాడో, ఆ యోగి బ్రహ్మనిర్వాణాన్ని (పరమశాంతి) పొందును మరియు బ్రహ్మతో ఐక్యమవును. |
yo’ntaḥsukho’ntarārāmas tathāntarjyotir eva yaḥ
One who finds happiness within, delights within, and is illuminated by the inner light, that yogi attains liberation (brahmanirvana) and becomes one with the Supreme.
sa yogī brahmanirvāṇaṁ brahmabhūto’dhigacchati॥ 5.24॥
| लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः। छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः॥ 5.25॥ | లభంతే బ్రహ్మనిర్వాణమృషయః క్షీణకల్మషాః। ఛిన్నద్వైధా యతాత్మానః సర్వభూతహితే రతాః॥ 5.25॥ |
| जिन ऋषियों के पाप नष्ट हो गए हैं, जिनकी द्वंद्वता समाप्त हो गई है, जो आत्मसंयमी हैं और जो सभी प्राणियों के हित में लगे रहते हैं, वे ब्रह्मनिर्वाण (परम शांति) प्राप्त करते हैं. | పాపాలు నశించినవారు, సంశయరహితులై, స్వయాన్ని నియంత్రించుకున్నవారు, సమస్త ప్రాణుల హితంలో నిమగ్నమైనవారు పరమ శాంతిని (బ్రహ్మనిర్వాణాన్ని) పొందుతారు. |
labhante brahma-nirvāṇam ṛṣayaḥ kṣīṇa-kalmaṣāḥ
Sages whose sins have been destroyed, who are free from doubts, self-disciplined, and engaged in the welfare of all beings, attain liberation in the Supreme (brahma-nirvana)
chinna-dvaidhā yatātmānaḥ sarva-bhūta-hite ratāḥ॥ 5.25॥
| कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम्। अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम्॥ 5.26॥ | కామక్రోధవియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్। అభితో బ్రహ్మనిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్॥ 5.26॥ |
| जो संन्यासीजन काम और क्रोध से मुक्त हैं, जिन्होंने अपने मन को वश में कर लिया है और आत्मा को जान लिया है, वे चारों ओर से ब्रह्मनिर्वाण (परम शांति) प्राप्त करते हैं॥ 5.26॥ | కామక్రోధాల నుండి విముక్తులైన, మనస్సును నియంత్రించిన, ఆత్మజ్ఞానం పొందిన యతులకు (సన్యాసులకు) అన్ని దిక్కుల నుండీ బ్రహ్మనిర్వాణం (పరమశాంతి) లభిస్తుంది॥ |
kāma-krodha-viyuktānāṁ yatīnām yata-cetasām
For those renunciates who are free from desire and anger, who have controlled their minds, and who have realized the self, liberation in the Supreme bliss (brahma-nirvana) is present on all sides.
abhito brahma-nirvāṇaṁ vartate viditātmanām॥ 5.26॥
| स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः। प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ॥ 5.27॥ | స్పర్శాన్కృత్వా బహిర్బాహ్యాన్ చక్షుశ్చైవాంతరే భ్రువోః | ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యంతరచారిణౌ॥ 5.27॥ |
| बाह्य पदार्थोंको बाहर ही छोड़कर और नेत्रोंकी दृष्टिको भौंहोंके बीचमें स्थित करके तथा नासिकामें विचरनेवाले प्राण और अपान वायुको सम करके. | బాహ్య పదార్థాలను బయటనే వదిలి, కళ్ల చూపును భ్రూమధ్యంలో స్థిరపరచి, ముక్కులో సంచరించే ప్రాణ, అపానవాయువులను సమంగా ఉంచి. |
sparśān kṛtvā bahir bāhyāṃś cakṣuścaivāntare bhruvoḥ
Renouncing external objects, fixing the gaze between the eyebrows, equalizing the prana and apana breaths flowing in the nostrils.
prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau 5.27
| यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः। विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः॥ 5.28॥ | యతేంద్రియమనోబుద్ధిర్మునిర్మోక్షపరాయణః। విగతేచ్ఛాభయక్రోధో యః సదా ముక్త ఏవ సః॥ 5.28॥ |
| जिसने इन्द्रियों, मन और बुद्धि को वश में कर लिया है, जो मुनि मोक्ष के लिए समर्पित है, जो इच्छा, भय और क्रोध से मुक्त है, वह सदा मुक्त ही है. | ఎవరి ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి తమ ఆధీనంలో ఉంటాయో, ఎవరు మోక్ష మార్గాన్ని అనుసరిస్తారో, ఎవరు కోరిక, భయం, కోపాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టారో, ఆ ముని ఎల్లప్పుడూ ముక్తుడే. |
yatendriya-mano-buddhir munir mokṣha-parāyaṇaḥ
one who has controlled the senses, mind, and intellect, who is dedicated to liberation, and who is completely free from desire, fear, and anger – such a sage is forever liberated.
vigatecchā-bhaya-krodho yaḥ sadā mukta eva saḥ॥ 5.28॥
| भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम्। सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति॥ 5.29॥ | భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోకమహేశ్వరమ్। సుహృదం సర్వభూతానాం జ్ఞాత్వా మాం శాంతిమృచ్ఛతి॥ 5.29॥ |
| जो मुझे सभी यज्ञों और तपस्याओं का भोक्ता, सभी लोकों का महान ईश्वर, और सभी प्राणियों का सच्चा मित्र जानता है, वह शांति प्राप्त करता है. | ఎవడు నన్ను సమస్త యజ్ఞముల మరియు తపస్సుల భోక్తగా, సమస్త లోకాలకూ మహేశ్వరుడిగా, సమస్త ప్రాణుల సుహృదుగా తెలుసుకొనునో, అతడు శాంతిని పొందును. |
bhoktāraṁ yajña-tapasāṁ sarva-loka-maheśvaram
One who knows Me as the enjoyer of all sacrifices and austerities, the Supreme Lord of all worlds, and the selfless friend of all living beings, attains peace.
suhṛidaṁ sarva-bhūtānāṁ jñātvā māṁ śhāntim ṛichchhati॥ 5.29॥
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे कर्मसंन्यासयोगो नाम पञ्चमोध्यायः॥
ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే కర్మసన్యాస యోగో నామ పంచమోధ్యాయః॥
“Om Tat Sat. Thus ends the fifth chapter of the Srimad Bhagavad Gita, which is the Upanishad, the scripture of Brahma-knowledge, the science of yoga, and the dialogue between Sri Krishna and Arjuna, entitled ‘The Yoga of Renunciation of Action’.”